Doświadczenia z nowej podstawy programowej

Proponowane doświadczenia z przyrody dla uczniów szkoły podstawowej:
 
Obserwacje, doświadczenia przyrodnicze i modelowanie
1. badanie czynników wpływających na szybkość parowania – temperatura, ruch powietrza, wielkość powierzchni, rodzaj cieczy,
2. badanie zjawiska skraplania pary wodnej na zimnej powierzchni i w zimnym powietrzu,
3. badanie zjawiska topnienia i krzepnięcia (przy wykorzystaniu warunków atmosferycznych lub mieszaniny chłodzącej) z pomiarem temperatury topnienia i krzepnięcia dla układu woda–lód,
4. badanie zjawiska dyfuzji w gazach i cieczach oraz wpływu temperatury na dyfuzję w cieczach,
5. modelowanie struktury ciała stałego i cieczy,
6. doświadczalne wykazanie rozszerzalności cieplnej gazów i cieczy,
7. doświadczalne wykazanie istnienia powietrza,
8. doświadczalne wykazanie istnienia ciśnienia atmosferycznego,
 
Człowiek a środowisko
9. badanie stanu zapylenia powietrza,
10. badanie stanu czystości wody w zbiornikach wodnych,
11. badanie wpływu detergentów na życie roślin i zwierząt,
12. badanie nawożenia i zasolenia na wzrost i rozwój roślin,
 
Właściwości substancji
13. pomiar masy, długości, objętości ciał,
14. porównywanie masy ciał o takiej samej objętości, lecz wykonanych z różnych substancji,
15. porównywanie masy ciał o różnej objętości, lecz wykonanych z tej samej substancji,
16. badanie (porównawcze) przewodnictwa cieplnego styropianu, plastiku,
17. metalu, szkła (np. stygnięcie wody w jednakowej wielkości kubkach wykonanych z różnych substancji),
18. badanie własności mechanicznych substancji sprężystych, plastycznych i kruchych,
19. badanie wpływu wody i gleby na papier, folię, metale,
20. badanie wpływu soli, detergentów na rozwój roślin,
 
Krajobrazy Polski i Europy
21. badanie rozpuszczalności skały wapiennej pod wpływem wody, octu,
 
Organizm człowieka
22. doświadczalne wykazanie, że czynnikiem niezbędnym do spalania jest tlen,
23. doświadczalne wykazanie, że produktami spalania i oddychania są woda i dwutlenek węgla,
24. badanie biegu równoległej wiązki światła przez lupę,
25. badanie zależności wysokości dźwięku od naprężenia i długości struny lub od długości słupa powietrza w butelce,
26. badanie rozchodzenia się dźwięku w naprężonej nici,
 
Zdrowie i troska o nie
27. badanie ścinania się białka jaja kurzego pod wpływem alkoholu,
28. badanie wpływu dymu tytoniowego na rozwój roślin,
 
Zjawiska elektryczne i magnetyczne w przyrodzie
29. badanie oddziaływań ciał naelektryzowanych przez potarcie,
30. badanie „trwałości” stanu naelektryzowania izolatorów i przewodników,
31. badanie własności magnesów i ich oddziaływania między sobą i na przedmioty wykonane z różnych substancji,
32. badanie własności przewodzących substancji przy użyciu prostego obwodu elektrycznego,
33. badanie magnetycznego i cieplnego skutku przepływu prądu,
34. badanie wpływu różnych substancji i magnesów na wskazania kompasu,
 
Ziemia we wszechświecie
35. doświadczenia wykazujące prostoliniowe rozchodzenie się światła,
36. badanie biegu promienia lasera i „snopu światła” z latarki w zmąconej wodzie, zadymionym powietrzu,
37. badanie położenia i rozmiarów cienia przy punktowym źródle światła,
38. badanie rozchodzenia się światła laserowego i/lub z latarki po odbiciu od zwierciadła, powierzchni rozpraszającej (kartki papieru) i elementu odblaskowego,
39. budowa i wykorzystanie kamery otworkowej (camera obscura),
40. modelowanie układu Słońce-Ziemia z uwzględnieniem oświetlenia,
 
Przemiany substancji
41. doświadczenia wykazujące przemiany odwracalne: topnienie i krzepnięcie (z wykorzystaniem np. stearyny),
42. doświadczenia wykazujące przemiany nieodwracalne: ścinanie białka jaja kurzego pod wpływem wysokiej temperatury, korozja,
43. badanie czynników wpływających na rozpuszczanie substancji,
44. badanie czynników wywołujących topnienie i krzepnięcie,
45. badanie czynników wywołujących parowanie i skraplanie,
46. doświadczenia wykazujące różne sposoby rozdzielania mieszanin jednorodnych i niejednorodnych,
 
Ruch i siły w przyrodzie
47. wyznaczanie prędkości swojego ruchu, np. marszu lub biegu,
48. badanie siły tarcia i oporu powietrza i wody,
49. badanie możliwości zmniejszania i zwiększania siły tarcia i oporu.
 
Proponowane doświadczenia i obserwacje z biologii dla uczniów gimnazjum:
 
Uczeń:
1. przeprowadza doświadczenie:
a) wykazujące, że podczas fermentacji drożdże wydzielają dwutlenek węgla,
b) sprawdzające wpływ wybranego czynnika na proces kiełkowania nasion,
c) wykazujące rolę składników chemicznych kości,
d) sprawdzające gęstość rozmieszczenia receptorów w skórze różnych części ciała,
e) sprawdzające obecność skrobi w produktach spożywczych;
2. dokonuje obserwacji:
a) mikroskopowych preparatów trwałych (np. tkanki zwierzęce, organizmy jednokomórkowe) i świeżych (np. skórka liścia spichrzowego cebuli, miąższ pomidora, liść moczarki kanadyjskiej, glony, pierwotniaki),
b) zmian tętna i ciśnienia krwi podczas spoczynku i wysiłku fizycznego,
c) wykazujących obecność plamki ślepej na siatkówce oka,
d) w terenie przedstawicieli pospolitych gatunków roślin i zwierząt,
e) w terenie obserwacji liczebności, rozmieszczenia i zagęszczenia wybranego gatunku rośliny zielnej.
 
Proponowane doświadczenia i obserwacje z biologii dla uczniów szkół ponadgimnazjalnych:
 
Uczeń:
1. przeprowadza doświadczenie:
a) wykrywania cukrów prostych, białek i tłuszczów prostych w produktach spożywczych,
b) pokazujące aktywność wybranego enzymu (np. katalazy z bulwy ziemniaka, proteinazy z soku kiwi lub ananasa),
c) badające wpływ wybranego czynnika (np. światła, temperatury) na
d) intensywność foto syntezy (np. mierzoną wydzielaniem tlenu),
e) pokazujące wybraną reakcję tropiczną roślin;
2. dokonuje obserwacji:
a) zjawiska plazmolizy i deplazmolizy (np. w komórkach skórki dolnej liścia spichrzowego cebuli),
b) chloroplastów, chromoplastów i ziaren skrobi,
c) ruchu cytoplazmy w komórkach roślinnych (np. w komórkach moczarki),
d) preparatów świeżych wybranych jednokomórkowych glonów (np. okrzemek, pierwotka) i cudzożywnych protistów (np. pantofelka),
e) preparatów trwałych analizowanych grup organizmów,
f) występowania porostów w najbliższej okolicy,
g) zmienności ciągłej i nieciągłej u wybranego gatunku,
h) struktury populacji (przestrzennej, wiekowej, wielkości itd.) wybranego gatunku.
 
Proponowane doświadczenia i obserwacje z chemii dla uczniów gimnazjum:
 
1. badanie i opisywanie właściwości wybranych substancji (np. soli kuchennej,
2. cukru, mąki, wody, miedzi, żelaza)
3. sporządzanie mieszanin jednorodnych i niejednorodnych, rozdzielanie
4. tych mieszanin,
5. ilustracja zjawiska fizycznego i reakcji chemicznej,
6. obserwacja przebiegu reakcji syntezy (np. otrzymywanie siarczku żelaza), analizy (np. termiczny rozkład węglanu wapnia) i wymiany (np. reakcja magnezu z dwu tlenkiem węgla),
7. badanie, czy powietrze jest mieszaniną,
8. otrzymywanie tlenu, wodoru, dwutlenku węgla, badanie właściwości tych gazów,
9. wykrywanie obecności dwutlenku węgla w powietrzu wydychanym z płuc,
10. badanie zdolności do rozpuszczania się w wodzie różnych substancji (np. cukru, soli kuchennej, oleju jadalnego, benzyny),
11. badanie wpływu różnych czynników (temperatury, mieszania, stopnia rozdrobnienia) na szybkość rozpuszczania się ciał stałych w wodzie,
12. otrzymywanie wodorotlenków (np. NaOH, Ca(OH)2, Al(OH)3),
13. otrzymywanie kwasów (np. HCl i H2SO3),
14. badanie zmiany barwy wskaźników (np. fenoloftaleiny, wskaźnika uniwersalnego) w roztworach kwasów i wodorotlenków,
15. mieszanie roztworów kwasu (np. HCl) i wodorotlenku (np. NaOH) w obecności wskaźników,
16. otrzymywanie soli trudno rozpuszczalnych,
17. obserwacja reakcji spalania alkanów (metanu lub propanu), identyfikacja produktów spalania,
18. odróżnianie węglowodorów nasyconych od nienasyconych,
19. badanie właściwości etanolu,
20. badanie właściwości glicerolu,
21. badanie właściwości kwasu octowego,
22. działanie kwasu karboksylowego (np. octowego) na alkohol (np. etanol) w obecności stężonego kwasu siarkowego(VI).
23. odróżnianie tłuszczu nasyconego od nienasyconego,
24. badanie właściwości białek,
25. wykrywanie obecności białka w produktach spożywczych,
26. badanie właściwości fizycznych cukrów prostych i złożonych,
27. wykrywanie obecności skrobi w produktach spożywczych.
 
Proponowane doświadczenia i obserwacje z chemii dla uczniów szkół ponadgimnazjalnych – zakres podstawowy:
 
1. badanie właściwości SiO2,
2. badanie właściwości CaCO3,
3. odróżnianie skał wapiennych od innych skał i minerałów,
4. badanie właściwości CaSO4 • 2H2O,
5. sporządzanie zaprawy gipsowej,
6. badanie wpływu twardości wody na powstawanie związków trudno rozpuszczalnych,
7. badanie kwasowości i właściwości sorpcyjnych gleby,
8. obserwacja przebiegu destylacji ropy naftowej i węgla kamiennego,
9. identyfikacja włókien białkowych i celulozowych, sztucznych i syntetycznych.
 
Proponowane doświadczenia i obserwacje z chemii dla uczniów szkół ponadgimnazjalnych – zakres rozszerzony:
 
1. badanie wpływu różnych czynników (stężenia, temperatury, katalizatora i stopnia rozdrobnienia) na szybkość reakcji,
2. sporządzanie roztworów o określonym stężeniu procentowym i molowym,
3. badanie odczynu roztworów kwasów, zasad i soli przy użyciu fenoloftaleiny, oranżu metylowego, wskaźnika uniwersalnego,
4. otrzymywanie kwasów, zasad i soli różnymi metodami,
5. badanie właściwości metali (reakcje z tlenem, wodą, kwasami),
6. porównywanie aktywności chemicznej metali (np. Cu i Zn),
7. badanie zachowania się tlenku i wodorotlenku glinu wobec kwasów i zasad,
8. otrzymywanie wodoru (np. w reakcji Zn z HCl),
9. badanie aktywności chemicznej fluorowców,
10. otrzymywanie tlenu (np. w reakcji rozkładu H2O2 lub KMnO4),
11. badanie charakteru chemicznego tlenków metali i niemetali,
12. badanie właściwości chemicznych kwasów (np. zachowanie wobec metali, tlenków metali, wodorotlenków i soli),
13. badanie reaktywności węglowodorów nasyconych, nienasyconych i aromatycznych ze zwróceniem uwagi na różnice w ich właściwościach (np. spalanie, reakcje z Br2 ),
14. badanie właściwości etanolu,
15. badanie właściwości glicerolu,
16. badanie zachowania alkoholi wobec wodorotlenku miedzi(II),
17. odróżnianie fenoli od alkoholi (np. w reakcji z NaOH),
18. otrzymywanie aldehydu etylowego i badanie jego właściwości,
19. reakcja aldehydu mrówkowego z amoniakalnym roztworem tlenku srebra (I) i z wodorotlenkiem miedzi(II),
20. odróżnianie aldehydów od ketonów (np. próba Trommera),
21. badanie właściwości fizycznych i chemicznych kwasów karboksylowych,
22. porównywanie mocy kwasów karboksylowych i nieorganicznych,
23. badanie właściwości wyższych kwasów karboksylowych, odróżnianie kwasów nasyconych od nienasyconych,
24. otrzymywanie estrów (np. w reakcji alkoholu etylowego z kwasem octowym),
25. badanie charakteru (nasyconego lub nienasyconego) tłuszczów,
26. badanie właściwości aminokwasów (np. glicyny),
27. badanie działania różnych substancji i wysokiej temperatury na roztwór białka,
28. badanie zachowania się białka w reakcjach: biuretowej i ksantoproteinowej,
29. wykrywanie obecności białka w różnych artykułach spożywczych,
30. badanie właściwości glukozy i fruktozy,
31. badanie właściwości sacharozy,
32. badanie właściwości skrobi i celulozy,
33. wykrywanie skrobi w artykułach spożywczych.
 
 zs