• Szkoła Ucząca Się
    • Ocenianie Kształtujące - serwis edukacyjny
    • Nauczyciel 1. klasa
    • Solidarna Szkoła
    • Kształcenie Obywatelskie w Szkole Samorządowej (KOSS)
    • Konkurs Wiedzy Obywatelskiej i Ekonomicznej
    • Szkoła z klasą 2.0
    • WF z klasą
    • Koduj z Klasą
    • Klasna Shkola
    • Młodzi przedsiębiorczy
    • Szkoła tolerancji
    • Cyfrowa Akademia
    • Rozmawiajmy o uchodźcach!
    • Samorząd uczniowski
    • Młody Obywatel
    • Weź oddech
    • Edukacja globalna
    • Zgodnie z naturą
    • Kulthurra!
    • Filmoteka szkolna. Akcja!
    • Włącz się. Młodzi i media
      • Nienawiść. Jestem przeciw!
      • Wrota Wiedzy
      • Młodzi głosują
      • Nagroda im. Ireny Sendler
      • Mamy prawo
      • Gimnazjalny Projekt Edukacyjny
      • Opowiem ci o wolnej Polsce
      • W świat z klasą
      • Ślady przeszłości - uczniowie adoptują zabytki
      • Czytam sobie w bibliotece
      • Mistrzowie kodowania
      • Działasz.pl
      • Centrum Edukacji Obywatelskiej
      • Sejm Dzieci i Młodzieży
        • Akademia uczniowska
        • Aktywna edukacja
        • Noc bibliotek
      Akademia uczniowska

      Rozwijanie kompetencji kluczowych w Akademii uczniowskiej

      Po przemianach 1989 r. wzrosła potrzeba zbliżenia polskiego sytemu edukacji do standardów obowiązujących w UE, USA, Kanadzie. Jednym z najtrudniejszych elementów podejmowanych reform okazało się wdrożenie programów dydaktycznych i wychowawczych zmierzających do kształtowania kompetencji kluczowych (w sposób ścisły zdefiniowanych m.in. w dokumencie: Stanowisko Parlamentu Europejskiego

      z dnia 26 września 2006
      ). Określone w kompetencjach definicje, zakresy wiedzy, umiejętności oraz postawy, jakie powinni zdobywać uczniowie podczas edukacji szkolnej są zgodne z oczekiwaniami większości nauczycieli oraz oficjalnymi dokumentami programowymi obowiązującymi w Polsce. Jednak ich wdrożenie do codziennej praktyki napotyka na problemy związane z tradycją polskiej edukacji, której bliższy jest behawiorystyczny model uczenia niż koncepcja konstruktywistyczna, w której kultura szkół oparta jest na modelu herbartowskim, a tym samym, daleka jest od rozwiązań „nowego wychowania” J. Deweya. Program związany jest ściśle z treściami nauczania zawartymi w podstawie programowej przedmiotów matematyczno-przyrodniczych jednak do ich realizacji wykorzystuje się metody oparte na aktywnym działaniu uczniów i asystenckiej postawie nauczycieli. Istotą programu Akademii jest więc zamiana tego, co nazywamy nauczaniem gimnazjalistów na to, co możemy określić uczeniem się gimnazjalistów. Dzięki tej zamianie uzyskano zgodność między codzienną praktyką szkolną, a kompetencjami kluczowymi – ważnymi w uczeniu się przez całe życie.Wraz z rozwojem Akademii działania uczniów ewaluują od prostych eksperymentów i obserwacji do bardziej złożonych działań posiadających strukturę nauczania problemowego1. Tym samym, w coraz większym stopniu nauczyciele mogą w praktyce wykorzystywać koncepcje konstruktywistyczne i realizować zasady „nowego wychowania” (nie zawsze nazywając je po imieniu).

       

      Kompetencje naukowe i techniczne.

      W 2009 r. do gimnazjalnej podstawy programowej wprowadzono wymagania prowadzenia eksperymentów i obserwacji. Wskazano kilkadziesiąt doświadczeń, jakie powinni poznać uczniowie. Niestety, wielu nauczycieli, prowadzi te doświadczenia tylko w postaci pokazów ilustrując wytłumaczone wcześniej prawa i zasady.

      W innej sytuacji są uczniowie nauczycieli realizujących program Akademii uczniowskiej - przygotowują i prowadzą doświadczenia samodzielnie. Ich prace są zgodnie ze schematem badań naukowych. Na początku formułują pytanie badawcze, zestaw pojęć podstawowych i hipotezy. Następnie wyodrębniają zmienne, planują i prowadzą doświadczenia. Na zakończenie, na podstawie uzyskanych wyników, oceniają poprawność hipotez oraz weryfikują dotychczasową swoją wiedzę. Zyskują dokładnie to, co nazywamy kompetencjami naukowymi: „zdolności i chęci wykorzystywania istniejącego zasobu wiedzy i metodologii do wyjaśniania świata przyrody, w celu formułowania pytań i wyciągania wniosków opartych na dowodach”. Elementem wspierającym zdobywanie kompetencji naukowych jest specjalnie

      przygotowana forma dokumentacji uczniowskiej (Karta pracy) zgodna ze standardami stosowanymi przez studentów i naukowców w badaniach naukowych.

      Doświadczenia najpierw przygotowane są przez uczniów (pełniących obowiązki nauczyciela), a następnie przeprowadzone są z udziałem kolegów w klasie. Procedura taka zmusza uczniów nie tylko do zapoznanie się z wiadomościami teoretycznym, ale i „zdobycia umiejętności technicznych posługiwania się narzędziami i urządzeniami technicznymi oraz praktyką eksperymentalną”. Uczniowie zyskują umiejętność wykonywania rzeczywistych pomiarów (np. elektrycznych) tworzenia dokumentacji, stosowania chemicznych odczynników oraz rozwijają kompetencje informatyczne.

      Kompetencje matematyczne

      W programie Akademii nauczanie matematyki skoncentrowane jest zarówno na tradycyjnym (akademickim) zakresie jak również na „wykorzystywaniu myślenia matematycznego w celu rozwiązywania problemów wynikających z codziennych sytuacji”.

      Podobnie jak w przypadku przedmiotów przyrodniczych w nauczaniu matematyki uczniowie wykonują badania oparte na schemacie naukowym (np. badają związki między długościami boków trójkątów podobnych, by odkryć prawo Talesa). W tym wypadku schemat naukowy pomaga im w odnalezieniu praw. Zrozumienie istoty myślenia matematycznego może być uogólnieniem dostrzeżonych samodzielnie związków przyczynowo-skutkowych. Taka forma własnych poszukiwań wzbudza zainteresowanie uczniów, którzy gotowi są do poświecenia dużej ilości własnego czasu w celu badania relacji matematycznych.

      Samodzielne poszukiwania/badania, wynikłe z podejmowanych i realizowanych samodzielnie zadań, kształtują umiejętności stosowania wzorów, modeli, wykresów i zestawień w celu prezentacji i argumentacji odnalezionych związków.

       

      Integracja

      Uczniowie stosując w swoich pracach metodę badań naukowych poszukują rozwiązań formułowanego problemu nie tylko w zakresie jednego przedmiotu szkolnego.

      W sposób naturalny odnajdują elementy integracji między-przedmiotowej. Do opisu

      i zbadania problemu mogą wykorzystywać pojęcia podstawowe oraz techniki eksperymentalne z zakresów wszystkich przedmiotów – podział na dyscypliny akademickie / przedmioty przestaje być istotny.

       

      Zajęcia pozalekcyjne zmieniające sposób nauczania

      Gimnazjaliści uczestniczący w zajęciach pozalekcyjnych Akademii uczniowskiej przygotowują pod opieką nauczycieli fragmenty lekcji lub całe lekcje. Opracowują doświadczenia, gry edukacyjne, zajęcia wzajemnego nauczania, w których uczestniczą wszyscy ich koledzy i koleżanki. W większości projektów edukacyjnych ukazują problemy związane z zakresem podstawy programowej. Celem zajęć pozalekcyjnych Akademii uczniowskiej jest zmiana sposobu prowadzenia zajęć lekcyjnych, a nie tylko praca z wybraną grupą gimnazjalistów. Wdrożenie do codziennej praktyki szkolnej: nowych technik eksperymentalnych, naukowej metody badań, nowych pomysłów na własną naukę, jest łatwiejsze, ponieważ wspomagają je pomysły i działania gimnazjalistów, którzy częściowo przejmują role nauczycieli.

      Zespoły uczniowskie – kompetencje społeczne i obywatelskie

      Wszystkie działania związane z przygotowaniem i prowadzeniem doświadczeń są wykonywane w zespołach uczniowskich. Według zaleceń Akademii zespoły tworzone są najczęściej za pomocą losowania. Taka forma doboru zespołów umożliwia uczniom zdobycie umiejętności skutecznego i konstruktywnego prowadzenia współpracy, a także rozwiązywania konfliktów (o ile wystąpią). Zadanie to jest ważne również z uwagi na wiek młodzieży, w którym wyraźnie występują antagonizmy będące efektem zróżnicowania uwarunkowaniami społecznymi i kulturowymi. Specjalnie przygotowana forma dokumentacji uczniowskiej, zwana Dziennikiem laboratoryjnym pomaga uczniom w organizacji współpracy i samoocenie podejmowanych razem przedsięwzięć.

      Zdobywane podczas prac eksperymentalnych umiejętności rozwijane są następnie podczas realizacji zespołowych projektów edukacyjnych. Również i w tym wypadku przygotowano uczniom dokumentacje (Karty projektów) wspomagającą zdobywanie umiejętności zespołowego planowania działań i samooceny.

      Jedną z kompetencji obywatelskich zdobywanych przez uczniów podczas realizacji doświadczeń i projektów jest zrozumienie zasad prawa autorskiego. Akademia zachęca uczniów do jak największej samodzielności i kreatywności. Uczniowie doceniając powiązanie wkładu własnego z wykorzystanymi inspiracjami innych autorów, lepiej rozumieją istotę prawa autorskiego.

       

      Kompetencje uczenia się

      Prawie cały program Akademii związany jest z kształceniem umiejętności uczenia się. Młodzież samodzielnie dążąc do realizacji wybranych przez siebie zadań uświadamia sobie skuteczność konsekwentnego i wytrwałego uczenia się, organizowania własnego procesu uczenia się (w tym również poprzez efektywne zarządzanie czasem i informacjami), poszukiwanie i korzystanie ze wskazówek.

      Zgodnie z sugestiami Akademii uczniowie przygotowujący doświadczenia i prezentacje projektów dążą do zaciekawienia kolegów efektami nauki i podkreślają odczucia radości z okrywanych związków (dbają o osiągnięcie efektu WOW/Eureka). Zwiększa to motywacje do nauki i wiarę we własne siły – dwa podstawowe czynniki skutecznego uczenia się.

      W programie Akademii uczniowie wykonują i modyfikują gry oraz zabawy edukacyjne poszukując sposobów uatrakcyjniających naukę. Również w tym wypadku dla zespołów uczniowskich przygotowano prostą dokumentację (uświadamiającą młodzieży m.in. pojęcie strategii).

      Do programu Akademii wprowadzono również explicite moduł zajęć związany z wzajemnym nauczaniem umożliwiający uczniom dostrzeżenie i analizę ich własnych sposobów uczenia się (niedostrzeganych często ani przez nich samych, ani przez nauczycieli).

      Podsumowanie – wnioski na przyszłość

      Akademia uczniowska wsparła nauczycieli wybranych szkół we wprowadzaniu nauczania rozwijającego kompetencje kluczowe uczniów. By zmiana ta była trwała powinny jej towarzyszyć popularyzacja uzyskanych efektów oraz profesjonalne szkolenia nauczycieli (co jest zgodne z sugestiami zawartymi w raporcie McKinsey). Nauczyciele powinni zdobywać umiejętności prowadzenia zajęć, w których proces nauczania gimnazjalistów zamieniony jest przez procedury wspomagające ich własne uczenie się. Komunikacja w klasie prowadzona jest z wykorzystaniem elementów oceniania kształtującego, a jawnym cel zajęć określony jest m.in. jako „zainteresowanie uczniów przedmiotami matematyczno-przyrodniczymi”.

      2. M. Mourshed, C. Chijioke. M. Barber „Jak najlepiej doskonalone systemy szkolne na świecie stają się jeszcze lepsze” McKinsey & Company, http://mckinseyonsociety.com/how-the-worlds-most-improved-school-systems-keep-getting-better/ tłumaczenie Centrum Edukacji Obywatelskiej, Warszawa 2012, https://www.ceo.org.pl/sites/default/files/news-files/raport-mckinsey-wersja-polska.pdf