• Szkoła Ucząca Się
    • Ocenianie Kształtujące - serwis edukacyjny
    • Nauczyciel 1. klasa
    • Solidarna Szkoła
    • Kształcenie Obywatelskie w Szkole Samorządowej (KOSS)
    • Konkurs Wiedzy Obywatelskiej i Ekonomicznej
    • Szkoła z klasą 2.0
    • WF z klasą
    • Koduj z Klasą
    • Klasna Shkola
    • Młodzi przedsiębiorczy
    • Szkoła tolerancji
    • Cyfrowa Akademia
    • Rozmawiajmy o uchodźcach!
    • Samorząd uczniowski
    • Młody Obywatel
    • Weź oddech
    • Edukacja globalna
    • Zgodnie z naturą
    • Kulthurra!
    • Filmoteka szkolna. Akcja!
    • Włącz się. Młodzi i media
      • Nienawiść. Jestem przeciw!
      • Wrota Wiedzy
      • Młodzi głosują
      • Nagroda im. Ireny Sendler
      • Mamy prawo
      • Gimnazjalny Projekt Edukacyjny
      • Opowiem ci o wolnej Polsce
      • W świat z klasą
      • Ślady przeszłości - uczniowie adoptują zabytki
      • Czytam sobie w bibliotece
      • Mistrzowie kodowania
      • Działasz.pl
      • Centrum Edukacji Obywatelskiej
      • Sejm Dzieci i Młodzieży
        • Akademia uczniowska
        • Aktywna edukacja
        • Noc bibliotek
      Aktywna edukacja

      Etapy/ kroki projektu edukacyjnego i sposób ich przeprowadzenia

      Projekt edukacyjny jest długoterminowym działaniem zespołowym. W publikacjach dotyczących tej metody dydaktycznej można napotkać informacje o różnej liczbie ( od 4 do 9) i różnych nazwach etapów projektu.

      W niniejszym opracowaniu będziemy posługiwać się wygodnym podziałem na etapy zaproponowanym w rozporządzeniu MEN wprowadzającym projekt edukacyjny do gimnazjum. Jest to wygodne z tego względu, że uczniowie opuszczający mury szkoły podstawowej będą już wprawieni w pracy następującymi etapami:

       

      ETAPY PROJEKTU EDUKACYJNEGO
      Wybieranie tematu projektu edukacyjnego:
      głównym zadaniem nauczyciela na tym etapie jest wprowadzenie i zainspirowanie uczniów do określenia tematu projektu projektu
      Określenie celów i zaplanowanie etapów:
      zadaniem nauczyciela jest ułatwienie uczniom zrozumienia tych pojęć poprzez umiejętne wyjaśnienie i wspieranie pytaniami pomocniczymi
      Wykonanie zapalnowanych działań:
      nauczyciel – opiekun wspiera uczniów udzielając im konsultacji, pomaga w monitorowaniu terminów, w czuwaniu nad tym, aby działania szły w dobrym kierunku
      Publiczne przedstawienie rezultatów:
      pomysł na publiczne zaprezentowanie efektów projektu powinien powstać na etapie planowania projektu
       

       

      Ad. 1. wybranie tematu projektu edukacyjnego:

      Temat projektu edukacyjnego zazwyczaj związany jest z podstawą programową – jej wymaganiami ogólnymi lub szczegółowymi ale może wykraczać poza podstawę. Tematów do projektu uczniowskiego można poszukiwać poza szkołą: w sprawach codziennych, obserwacjach otoczenia, zwiadzie terenowym, inspirować się lekturą, artykułem prasowym, zdjęciem, filmem, muzyką, przedmiotem przyniesionym do klasy, kierować się potrzebami lub oczekiwaniami. Często wystarczy zwyczajnie rozejrzeć się dookoła.
      Temat projektu może być określony przez nauczyciela, szczególnie, gdy wynika z treści podstawy programowej, programu wychowawczego, programu profilaktyki, planu pracy szkoły.  Lepiej jednak, gdy wybierają go uczniowie, ponieważ wtedy silniej utożsamiają się z przeprowadzeniem projektu. Głównym zadaniem nauczyciela na tym etapie jest wprowadzenie i zainspirowanie uczniów do określenia tematu projektu.

       

      Ad.2. określenie celów projektu edukacyjnego i zaplanowanie etapów jego realizacji:

      Ten etap jest kluczowy dla sukcesu edukacyjnego i równocześnie dość trudny, szczególnie, gdy projekt przeznaczony jest dla uczniów szkoły podstawowej. Dzieciom  na ogół obce są pojęcia: cel, kryteria sukcesu, działania prowadzące do osiągnięcia celu, monitorowanie, ocena. Zadaniem nauczyciela jest ułatwienie uczniom zrozumienia tych pojęć poprzez umiejętne wyjaśnienie i wspieranie pytaniami pomocniczymi.

      Określenie celów projektu będzie dla uczniów łatwiejsze, gdy nauczyciel poprosi ich o udzielenie odpowiedzi na pytania wybrane spośród następujących przykładów:

      Czego chcielibyście się dowiedzieć/nauczyć? Co chcielibyście poznać/zrozumieć? Co zamierzacie osiągnąć? Co chcielibyście robić lepiej, niż dotychczas? Jakich efektów oczekujecie? Co się zmieni w rezultacie waszego projektu? Kto i jak  skorzysta w wyniku tego projektu? itp

       

      Cele projektu powinny być przede wszystkim realistyczne i w pełni zrozumiałe dla uczniów a ponadto: konkretne, niezbyt liczne i sformułowane w formie efektu, a nie działania. Na przykład uczniowie realizujący projekt: „Jak obserwować pogodę?”, mogą sformułować cel: „Nauczymy się obserwować pogodę” a nie: „Obserwacja pogody”. Obserwacja pogody nie jest tutaj celem, tylko działaniem, czynnością w wyniku której uczniowie uczą się wielu różnych rzeczy.

      Samo określenie celów nie wystarcza do końcowej oceny projektu. Do tego niezbędne jest wyznaczenie kryteriów, do których odniosą się osoby oceniające stopień osiągnięcia celów oraz oceniające proces realizacji zadań i współpracę. Kryteria sukcesu powinny być:

      • wyrażone jasno, w języku ucznia;
      • konkretne, w postaci faktów;
      • mierzalne, możliwe do bezpośredniego zaobserwowania/ sprawdzenia.

      Uczniowie łatwo sformułują kryteria sukcesu, jeśli nauczyciel poprosi, aby odpowiedzieli na pytanie: Po czym poznać, że umiecie/ rozumiecie/ potraficie ……? Jakie dowody świadczą o tym, że nastąpiła zmiana, o którą wam chodzi?

      Dla ucznia realizującego projekt „Jak obserwować pogodę?”  kryteriami sukcesu/ dowodami osiągnięcia celu mogą być np.: 1. wymieniam składniki pogody, 2. mierzę temperaturę powietrza, kierunek i siłę wiatru,  3. oceniam stan zachmurzenia, 4. składniki pogody zapisuję symbolami, 5. codziennie/ systematycznie wpisuję moje obserwacje do kalendarza pogody, 6. rozpoznaję oznaki zapowiadające nadejście burzy, 7. wyjaśniam, jak trzeba zachować się podczas burzy.

      Cele są drogowskazem na naszej drodze do osiągnięcia kryteriów sukcesu.

      Planując etapy realizacji projektu uczniowie zastanawiają się nad tym, co i jak muszą zrobić, aby osiągnąć zdefiniowane przez siebie cele? Jakie działania doprowadzą ich do celów projektu? Zespół projektowy wyznacza zadania, określa terminy  wykonania, osoby odpowiedzialne za realizację, myśli o tym, co będzie potrzebne do wykonania zadań, na czyją pomoc uczniowie mogą liczyć, w jaki sposób będą sprawdzać czy wszystko idzie w dobrym kierunku i jak zaprezentują efekty swojego projektu. Plan realizacji (harmonogram) najwygodniej wpisać do tabeli, która utworzy Kartę projektu, którą wypełniają uczniowie. Nauczyciel zamieszcza w niej jedynie informację zwrotną dotyczącą efektów zrealizowanych zadań. Przykład użytecznej Karty projektu przedstawiony został w pliku: Karta projektu pusta, a wypełniona Karta projektu zrealizowanego przez uczniów w pliku: Karta projektu wypełniona. Oczywiście, każdy nauczyciel może posłużyć się kartą, która według niego jest korzystna dla realizacji projektu.

      Rola nauczyciela na etapie planowania projektu jest różna w zależności od wieku i możliwości oraz potrzeb uczniów. Jeśli tylko sytuacja na to pozwala, warto aby nauczyciel skupił się na stwarzaniu uczniom przestrzeni intelektualnej sprzyjającej generowaniu pomysłów i planowaniu, a nie podawał gotowe rozwiązania i sposoby postępowania. Może wspierać uczniów w zbieraniu pomysłów i planowaniu zadań wykorzystując techniki aktywizujące, np.: „burza mózgów”, „6,3,5” (sześć osób/par, każda trzy pomysły w 5 minut), „6 x 6” (sześć grup w 6 minut tworzy jak najwięcej pomysłów). Przy generowaniu pomysłów warto powiedzieć uczniom i zadbać o to, aby każdy pomysł był zapisany, a na tym etapie nie oceniamy pomysłów i ich nie odrzucamy. Takie postępowanie pomaga uczniom kreatywnie myśleć.

      Nie jest obojętne w jaki sposób dokonywany jest podział odpowiedzialności za wykonanie zadań. Najlepiej, gdy uczniowie tworzący zespół projektowy mają możliwość wypowiedzenia się na temat tego, co najbardziej lubią robić w zakresie projektu. Dobrze, gdy określą odpowiedzialność za wykonanie zadań bazując na  mocnych stronach poszczególnych członków zespołu i pomyślą o obciążeniu czasem, potrzebnym do wykonania danego zadania, a nie o ilości zadań przypadających na konkretna osobę, gdyż daje to większą gwarancję na odniesienie sukcesu. Czasami można zachęcić uczniów do wybrania zadania, którego jeszcze nie próbowali, dzięki temu mają okazję sprawdzić się w nowym zadaniu.

       

      Ad. 3. wykonanie zaplanowanych działań:

      Zespół/ zespoły projektowe wykonują swoje zadania w oparciu o ustalony przez siebie harmonogram. W tym czasie nauczyciel – opiekun wspiera uczniów udzielając im konsultacji, pomaga w monitorowaniu terminów, w czuwaniu nad tym, aby działania szły w dobrym kierunku. Warto w tym celu zaplanować punkty kontrolne/ stopklatki w czasie realizacji zadań, aby pomóc uczniom dokonać refleksji nad tym, co już zostało zrobione.

      Błędem jest narzucanie uczniom harmonogramu, nauczyciel może jedynie skonsultować propozycje zespołu.

      Bardzo ważną rolą nauczyciela jest podtrzymywanie motywacji uczniów, szczególnie w projektach rozciągniętych w czasie, ponieważ spada ona, gdy nie widać natychmiastowych efektów pracy. Nauczyciele czasami próbują wzmocnić u uczniów chęć do pracy poprzez stawianie stopni za wykonanie poszczególnych zadań. Nie polecamy  tego sposobu, ponieważ jest on warunkowaniem instrumentalnym, uczy uczniów interesowności i pracy dla stopni, nie wzbudza motywacji wewnętrznej do zdobywania wiedzy i umiejętności.
      Zainteresowanie nauczyciela przebiegiem projektu jest często dla uczniów wystarczającą motywacją. 

      Kilkanaście sposobów motywowania uczniów podczas pracy w projekcie opisanych jest na stronie CEO.

       

      Ad. 4. publiczne przedstawienie rezultatów projektu edukacyjnego:

      Każdy projekt edukacyjny powinien zakończyć się publicznym przedstawieniem jego rezultatów. Jest to ważne dla realizatorów, ponieważ daje możliwość zaprezentowania efektów własnej pracy, szeroko rozumianego  dorobku, zmiany która nastąpiła w wyniku przeprowadzenia projektu i uczy zachowania w sytuacjach publicznych. Pomysł na publiczne zaprezentowanie efektów projektu powinien powstać na etapie planowania projektu, dlatego już wtedy uczniowie mogą odpowiedzieć sobie na pytania;

      • Kto będzie odbiorcą prezentacji?
      • Co warto pokazać publiczności?
      • Czym i w jaki  sposób ją zainteresować/ zaangażować w odbiór?
      • Jaka forma będzie najlepsza dla pokazania istoty projektu i naszych osiągnięć?
      • Ile czasu mamy na jej przygotowanie?
      • Jak długo ma trwać prezentacja?
      • Co nam będzie potrzebne do jej przeprowadzenia?
      • Jak podzielić zadania?

       

      W zależności od specyfiki: typu, tematyki projektu, wykonanych zadań, zakresu, czasu trwania, składu i możliwości zespołu uczniowskiego, przedstawienie rezultatów projektu może mieć wiele form prezentowanych dla uczniów w klasie lub w szkole, wśród społeczności  lokalnej albo na forum kraju a nawet poza nim, np.: 

      • pokaz/wystawa „produktów” powstałych w wyniku projektu (albumy, plakaty, broszury, portfolia, wytwory literackie, zdjęcia, prezentacje multimedialne, filmy, nagrania dźwiękowe, strony internetowe, modele, makiety, mapy, kroniki, prace plastyczne – malarskie i rzeźbiarskie, inne materialne wytwory powstałe w wyniku pracy uczniów),
      • inscenizacja, przedstawienie teatralne lub muzyczne,
      • impreza plenerowa, happening, rajd, piknik naukowy lub obywatelski,
      • festiwal nauki lub sztuki,
      • eksperyment,
      • sesja popularnonaukowa, konferencja „naukowa” ilustrowana doświadczeniami i pokazami uczniów,
      • debata oxfordzka,
      • gra plenerowa edukacyjna/ wychowawcza,
      • ……. i wiele innych.

      Często prezentacja projektu jest unikalną możliwością ćwiczenia i uczenia się prezentowania własnej pracy. Mało ludzi dorosłych posiada tę umiejętność.

      Więcej informacji o prezentacji projektu edukacyjnego znajdziesz na stronie CEO.
       

      Jak zorganizować pracę nad projektem w szkole?

      Opieka nad projektem wymaga od nauczyciela opiekuna zaangażowania na wszystkich etapach jego realizacji. Fakt – to uczniowie są osobami stawiającymi sobie cele, planującymi i realizującymi działania, prezentującymi efekty swojej pracy. Można powiedzieć, że nauczyciel stoi z boku i tylko się temu wszystkiemu przygląda. Czy aby na pewno? Nauczyciel opiekun nie wybiera za uczniów celów projektu, nie narzuca kryteriów ich spełniania ale…. uczy je formułować, nie planuje działań ale…. uczy procesu planowania, nie realizuje zadań ale… monitoruje ich przebieg i daje informację zwrotną o jakości ich wykonania, nie prezentuje efektów pracy uczniów ale … wspomaga uczniów w wyborze właściwego sposobu prezentacji, pobudza też uczniów do samooceny i oceny pracy zespołowej. Ten „stojący z boku nauczyciel opiekun” cały czas motywuje, ukierunkowuje i służy wsparciem swoim uczniom. Zaangażowanie nauczyciela jest więc bardzo duże przez cały czas planowania i realizacji projektu.

      Warto zastanowić się w gronie pedagogicznym jak nauczyciele mogą wspomagać się w organizowaniu szkolnych projektów uczniowskich. Współpraca nauczycieli w tym zakresie sprawdza się zwłaszcza podczas projektów międzyprzemiotowych, czy służących realizacji jakiegoś szkolnego przedsięwzięcia (np. Dnia Ziemi, wyreżyserowania i wystawienia przedstawienia teatralnego, zorganizowania rajdu rowerowego, itp.). Działając w parze, trójce, grupie można podzielić się zadaniami, np. jeden z nauczycieli zapozna uczniów z zasadami pracy metodą projektu, inny opracuje obowiązujące uczniów wzory dokumentowania ich pracy, a jeszcze inny weźmie odpowiedzialność za przygotowanie uczniów do prezentacji. Pracując w zespole nauczycielskim można też rotacyjnie prowadzić konsultacje z uczniami, dbając jednak o stały przepływ informacji w zespole.

      Dobór współpracujących ze sobą nauczycieli jest zależny od kilku czynników. Główne to: postawiony problem i wyznaczone do realizacji cele, zakres przedmiotowy/zadaniowy projektu, znajomość grupy uczniów realizujących projekt oraz chęć współpracy. Z pewnością osobami niezwykle pomocnymi w prowadzeniu grup projektowych dla każdego nauczyciela przedmiotu są wychowawcy. Doskonale znają relacje w zespole klasowym więc mogą nas wesprzeć podczas decydowania o sposobie wyboru grup, w razie pojawiających się konfliktów rówieśniczych, czy podpowiedzieć skuteczne sposoby motywowania. Godziny wychowawcze sprzyjają też monitorowaniu pracy uczniów nad projektem – to doskonała okazja, żeby na forum klasy uczniowie pochwalili się tym, co już udało im się wykonać, powiedzieli z czego są szczególnie zadowoleni, a z czym mają trudności lub jakich zadań się obawiają. Decydując się na współpracę nauczycielską przy organizacji projektu, warto na początku ustalić zasady takiej współpracy i określić jasny podział ról. Zawsze też powinien być koordynator, który czuwa nad całością przedsięwzięcia, a przy większych szkolnych projektach nawet planuje i monitoruje pracę pozostałych nauczycieli z zespołu oraz dba o  informowanie społeczności szkolnej o realizacji kolejnych etapów projektu.