• Szkoła Ucząca Się
    • Ocenianie Kształtujące - serwis edukacyjny
    • Nauczyciel 1. klasa
    • Solidarna Szkoła
    • Kształcenie Obywatelskie w Szkole Samorządowej (KOSS)
    • Konkurs Wiedzy Obywatelskiej i Ekonomicznej
    • Szkoła z klasą 2.0
    • WF z klasą
    • Koduj z Klasą
    • Klasna Shkola
    • Młodzi przedsiębiorczy
    • Szkoła tolerancji
    • Cyfrowa Akademia
    • Rozmawiajmy o uchodźcach!
    • Samorząd uczniowski
    • Młody Obywatel
    • Weź oddech
    • Edukacja globalna
    • Zgodnie z naturą
    • Kulthurra!
    • Filmoteka szkolna. Akcja!
    • Włącz się. Młodzi i media
      • Nienawiść. Jestem przeciw!
      • Wrota Wiedzy
      • Młodzi głosują
      • Nagroda im. Ireny Sendler
      • Mamy prawo
      • Gimnazjalny Projekt Edukacyjny
      • Opowiem ci o wolnej Polsce
      • W świat z klasą
      • Ślady przeszłości - uczniowie adoptują zabytki
      • Czytam sobie w bibliotece
      • Mistrzowie kodowania
      • Działasz.pl
      • Centrum Edukacji Obywatelskiej
      • Sejm Dzieci i Młodzieży
        • Akademia uczniowska
        • Aktywna edukacja
        • Noc bibliotek
      Aktywna edukacja

      Trudności podczas spotkań z nauczycielami

      Podczas prowadzenia spotkań warsztatowych (zarówno z dziećmi, młodzieżą, jak i z osobami dorosłymi) mogą pojawić się typowe trudności wynikające ze specyfiki pracy z grupą ludzi. Nie należy się tymi trudnościami zrażać. Trzeba pamiętać, że pewne zachowania grupowe nie wynikają ze złej woli uczestników spotkania, nie są skierowane bezpośrednio przeciwko nam – prowadzącym spotkanie. Te zachowania to nieuniknione skutki zachodzącego procesu grupowego oraz czynników zewnętrznych, mających wpływ na określone reakcje ludzi, którzy aktualnie ze sobą współpracują. 

      Zadaniem koordynatora jest organizowanie nauczycielom przestrzeni do dyskusji, wymiany doświadczeń, wspólnego wypracowania materiałów czy uzgodnień. W nomenklaturze trenerskiej taką rolę określamy rolą facylitatora procesu grupowego.

      Facylitacja (ang. facilitate – umożliwiać, ułatwiać, udogadniać) to działanie polegające na ułatwianiu procesu uczenia się, wspieraniu grupy w prowadzeniu dyskusji, wspomaganiu procesu podejmowania decyzji oraz ułatwianiu pracy nad rozwiązaniem problemu.

      Facylitator/ka to osoba ułatwiająca innym ich działania, odpowiadająca za przebieg pracy grupowej. Dba o to, aby wszyscy członkowie grupy czuli, że mają prawo głosu, są słuchani, akceptowani. Jest bezstronna i neutralna wobec wypowiedzi uczestników. Tworzy członkom grupy bezpieczną atmosferę, dba o osiągnięcie celu dyskusji.

      „Rola facylitatora polega na stworzeniu osobom wypowiadającym się jak największego obszaru swobody, unikaniu narzucania im swoich propozycji rozwiązania problemu, tak, aby sami mogli podejmować ważne dla nich decyzje”. (J. Heron, 1989, s.11: G. Titley, 2002, s.16)

       

      Niektóre trudności w prowadzeniu rozmów i dyskusji oraz techniki facylitacyjne pomocne w ich pokonaniu:

       

      TRUDNOŚĆ:
      • Nie do końca rozumiesz wypowiedź uczestnika spotkania i nie są dla Ciebie jasne jego intencje.
      • Masz poczucie, że nie wszyscy uczestnicy usłyszeli lub zrozumieli wypowiedź jednej z osób.

      TECHNIKA:

      PARAFRAZA - powtórzenie tego, co zrozumieliśmy z wypowiedzi uczestnika spotkania.

      CEL ZASTOSOWANIA (po co stosować?):

      • pokazujesz, że słuchasz i koncentrujesz się na wypowiedzi uczestnika;

      • sprawdzasz, czy dobrze rozumiesz intencje rozmówcy i dajesz mu możliwość weryfikacji;

      • porządkujesz treść rozmowy i skupiasz uwagę na poruszanych kwestiach;

      • okazujesz zainteresowanie i zrozumienie dla uczestnika oraz zachęcasz go do dalszej wypowiedzi;

      • powodujesz, że dana wypowiedź jest bardziej słyszalna;

      • możesz właściwie zapisać wypowiedź na plakacie i/lub w wypracowywanym wspólnie materiale itd.

      SPOSÓB ZASTOSOWANIA (zachowania korzystne)

      Powtórz własnymi słowami wypowiedź rozmówcy tak, jak ją rozumiesz. Powiedz na przykład:

      O ile cię dobrze zrozumiałam…,

      Z tego, co rozumiem…,

      Chodzi ci o to…, czy tak?,

      Rozumiem, że pytasz…

      ZAGROŻENIA (zachowania niekorzystne)

      Korzystając z parafrazy nie oceniaj i w żaden sposób nie wartościuj wypowiedzi uczestnika. Odłóż na bok własny punkt widzenia. Zrozumieć to wcale nie znaczy zgodzić się. Parafraza nie powinna zawierać nic więcej niż to, co usłyszałaś/łeś.

       

       

      TRUDNOŚĆ:
      • Masz poczucie, że Ty i/lub pozostali uczestnicy spotkania nie uzyskujecie pełnej informacji.
      • Nie do końca rozumiesz wypowiedź uczestnika spotkania i potrzebujesz poznać więcej szczegółów oraz upewnić się, czego wypowiedź konkretnie dotyczy.
      • Masz poczucie, że wypowiadające się osoby mają podobne intencje, tymczasem wyrażane przez nie opinie pozornie są ze sobą sprzeczne.

      TECHNIKA:

      ZADAWANIE PYTAŃ – pozwalają zdobyć informacje, pomagają we wzajemnym zrozumieniu, umożliwiają poszukiwanie rozwiązań, przekształcanie jednostkowych doświadczeń uczestników w ogólniejsze wzory zachowań i modele wyjaśniające. Technika możliwa do zastosowania na każdym etapie pracy z grupą.

      CEL ZASTOSOWANIA (po co stosować?):

      • zdobywasz informacje;

      • wyjaśniasz wątpliwości i nieporozumienia;

      • zachęcasz uczestników do poszukiwania rozwiązań, szukania wspólnego stanowiska, kompromisów;

      • stwarzasz możliwość wspólnego przeanalizowania propozycji rozwiązań.

      SPOSÓB ZASTOSOWANIA (zachowania korzystne)

      Zadawaj pytania dostosowane do konkretnego celu. Stosuj przede wszystkim pytania otwarte. Pytania zamknięte możesz zastosować właściwie wyłącznie w sytuacji wyboru między dwoma rozwiązaniami.

      ZAGROŻENIA (zachowania niekorzystne)

      Nie zadawaj pytań sugerujących odpowiedź lub rozwiązanie czy zawierających ocenę. Zadawaj pytania, kiedy naprawdę chcesz dowiedzieć się, co sądzi Twój rozmówca. Nie używaj pytań do przekonywania.

       

       

      TRUDNOŚĆ:
      • Boisz się, że małomówna dotychczas osoba (nowa w zespole, młoda stażem, dopiero zaczynająca wdrażać proste techniki i narzędzia TIK w swojej pracy, czująca się niepewnie, nielubiana itp.) nie rozwinie dalej swojej myśli, zablokuje się, przestanie się wypowiadać na forum.

      TECHNIKA:

      POTWIERDZENIE – okazanie uczestnikowi/uczestniczce, że go/ją słuchasz z zainteresowaniem i chcesz, aby mówił/a dalej. Technika często stosowana na początku spotkania, w sytuacji, gdy dana osoba wypowiada się po raz pierwszy lub wiemy o niej, że jest nieśmiała.

      CEL ZASTOSOWANIA (po co stosować?):

      • zachęcasz mało aktywnego uczestnika do większego zaangażowania;

      • okazujesz swoje zainteresowanie.

      SPOSÓB ZASTOSOWANIA (zachowania korzystne)

      Wyraź swoje zainteresowanie poprzez niewerbalne sygnały oraz słowne potwierdzenia, komunikujące, że oferujesz mówiącemu swój czas i uwagę.

      Możesz:

      • kiwać głową, pochylić się w kierunku osoby mówiącej, utrzymywać kontakt wzrokowy, uśmiechać się.;

      • potakiwać, mówiąc: aha, tak, tak, rozumiem, itp.;

      • spytać po zakończeniu jego/jej wypowiedzi: Czy masz ochotę powiedzieć coś więcej?

      ZAGROŻENIA (zachowania niekorzystne)

      Unikaj zamkniętej postawy. np. skrzyżowania rąk, czy wodzenia wzrokiem po suficie. Nie przerywaj mówiącemu, np. w celu poparcia jego zdania, nie dopuszczaj do tego, aby inni uczestnicy mu przerwali.

       

       

      TRUDNOŚĆ:
      • Osoby biorące udział w ćwiczeniu wypowiadają się niezbyt jasno.
      • Wypowiedź uczestnika jest krótka, lakoniczna, a Ty chcesz się dowiedzieć więcej.
      • Małomówna dotychczas uczestniczka zabrała głos, a Ty masz obawę, że nie będzie kontynuować.

      TECHNIKA:

      ZACHĘCANIE - pomaga uczestnikowi/uczestniczce wyjaśnić i sprecyzować swoją wypowiedź. Pokazujesz, że jesteś zainteresowana/-y tym, co mówi, i chcesz dowiedzieć się więcej, dokładniej.

      CEL ZASTOSOWANIA (po co stosować?):

      • umożliwiasz sobie i grupie lepsze zrozumienie wypowiedzi uczestnika/uczestniczki;

      • grupa uzyskuje więcej precyzyjnych i informacji;

      • wzmacniasz zaangażowanie mało aktywnych uczestników.

      SPOSÓB ZASTOSOWANIA (zachowania korzystne)

      Zacznij od parafrazy wypowiedzi uczestnika/uczestniczki.

      Następnie zadaj pytanie otwarte, np.:

      Co przez to rozumiesz?,

      Jak to widzisz?,

      Co masz na myśli, kiedy mówisz…?

      Możesz też sparafrazować:

      więc...?, bo...? lub i...?

      zawiesić głos w oczekiwaniu na dalszą wypowiedź uczestnika/uczestniczki spotkania.

      ZAGROŻENIA (zachowania niekorzystne)

      Unikaj wyręczania w sprecyzowaniu wypowiedzi. Nie wyrażaj za uczestników niewypowiedzianych myśli, nie mów, co Twoim zdaniem chcieli powiedzieć. Nie zadawaj pytań po to, by na nie samemu/samej odpowiedzieć.

       

       

      TRUDNOŚĆ:
      • Biorący udział w spotkaniu nie czują się bezpiecznie.
      • Dyskusja toczy się zbyt wolno.
      • Masz poczucie, że zagrożona jest Twoja neutralność, że grupa oczekuje, abyś poparł/a stanowisko części osób.

      TECHNIKA:

      LUSTRZANE ODBICIE - polega na dokładnym odtworzeniu usłyszanej wypowiedzi. Niektóre osoby potrzebują  wiernego powtórzenia swoich słów, by czuć się uważnie wysłuchane. Czasem potrzebna jest taka skrajna forma parafrazy, żeby zachować neutralność i wzbudzić zaufanie uczestnika/uczestniczki i grupy.

      CEL ZASTOSOWANIA (po co stosować?):

      • podkreślasz swoją neutralność;

      • budujesz zaufanie oparte na przekonaniu co do Twojej neutralności;

      • wzmacniasz zaangażowanie uczestników.

      SPOSÓB ZASTOSOWANIA (zachowania korzystne)

      Wiernie powtórz usłyszaną wypowiedź. Użyj dokładnie tych samych słów, jakie padły przed chwilą.

      ZAGROŻENIA (zachowania niekorzystne)

      Unikaj dodawania do wypowiedzi uczestnika/uczestniczki dodatkowych elementów. Lustrzane odbicie nie powinno zawierać nic ponad to, co powiedział/a uczestnik/uczestniczka. Nie nadużywaj tej techniki.

       

       

      TRUDNOŚĆ:
      • Osoby dominujące w grupie zaczynają wyznaczać ton i kierunek dyskusji, a jednocześnie uczestnicy mniej aktywni milczą, nie wyrażają żadnych opinii, gdyż trudno im się przebić lub mają obawę, żeby jako pierwsi wygłoszą inną niż dominujące opinie.

      TECHNIKA:

      RÓWNOWAŻENIE – polega na stworzeniu przestrzeni do wypowiedzenia poglądów i opinii dotychczas nieujawnionych. Zapobiega nadawaniu tonu i kierunku dyskusji przez osoby, które są bardziej aktywne, pierwsze się wypowiadają, zaczynają dominować w grupie.

      CEL ZASTOSOWANIA (po co stosować?):

      • dajesz możliwość ujawnienia wszystkich poglądów reprezentowanych przez członków grupy.

      SPOSÓB ZASTOSOWANIA (zachowania korzystne)

      Warto wprowadzając tę technikę podkreślić, że ważne są wypowiedzi i opinie wszystkich, że przyjmujemy wszystkie opinie/pomysły, nie oceniając ich.

      Przydatne zwroty:

      Znamy już stanowisko trzech osób, czy ktoś zaproponuje inny sposób spojrzenia na tę sprawę?

      Co sądzą inni?

      Czy wszyscy się z tym zgadzają?

      Poznaliśmy punkt widzenia „x” i punkt widzenia „y”. Czy jest trzeci punkt widzenia?

      ZAGROŻENIA (zachowania niekorzystne)

      Uważaj, żeby na siłę nie wymuszać wypowiadania poglądów, których uczestnicy nie chcą wygłosić na forum. Nie wywołuj konkretnych osób do wyrażenia odmiennej opinii. Nie sugeruj, np. podając odmienną opinię i pytając, kto lub ile osób się z nią zgadza.

       

       

      TRUDNOŚĆ:
      • Szybkie tempo dyskusji ograniczające/utrudniające wypowiedzi osób mniej aktywnych, niemających śmiałości włączyć się w rozwijającą się rozmowę, potrzebujących nieco więcej czasu na zebranie myśli.

      TECHNIKA:

      TWORZENIE PRZESTRZENI – polega na dawaniu uczestnikom/uczestniczkom (zwłaszcza mniej aktywnym) odczuć, że nie muszą na siłę się wypowiadać, ale w danym, sprzyjającym momencie mają taką okazję.

      CEL ZASTOSOWANIA (po co stosować?):

      • umożliwiasz wypowiedzenie swoich opinii osobom, którym sprawia trudność wypowiadanie się na forum grupy, włączenie się do rozmowy czy ćwiczenia.

      SPOSÓB ZASTOSOWANIA (zachowania korzystne)

      Uważaj na cichych uczestników, na ich język ciała czy mimikę twarzy, które mogą wyrażać chęć mówienia.

      Nawiąż z nimi kontakt wzrokowy i wybadaj, czy to dobry moment na zaproszenie z Twojej strony do rozmowy, np.:

      Czy chciałbyś coś dodać?

      Mam wrażenie, że chciałabyś coś dodać?

      Jeśli niektórzy uczestnicy zabierają głos o wiele częściej niż inni i dominują dyskusję, zaproponuj, aby każdy po kolei mógł się wypowiedzieć.

      ZAGROŻENIA (zachowania niekorzystne)

      Unikaj wymuszania wypowiedzi, naciskania, np.:

      A może jednak się wypowiesz,

      Liczyłem/am, że zabierzesz zdanie.

      Każdy ma prawo włączyć się wtedy, kiedy sam tego chce.

       

       

      TRUDNOŚĆ:
      • Uczestnicy starają się coś powiedzieć, mimowolnie przerywając sobie nawzajem.
      • Dyskusja zaczyna być chaotyczna, masz poczucie, że nie panujesz nad wypowiadającymi się osobami.

      TECHNIKA:

      UDZIELENIE GŁOSU – to procedura, która pomaga w sytuacjach, gdy wszyscy naraz chcą mówić. 

      CEL ZASTOSOWANIA (po co stosować?):

      •sprawiasz, że każdy wie, kiedy przyjdzie jego kolej i będzie mógł się wypowiedzieć.

      SPOSÓB ZASTOSOWANIA (zachowania korzystne)

      Procedura udzielania głosu składa się z czterech etapów:

      1. poproś o podniesienie rąk osoby, które chcą coś powiedzieć;

      2. ustal kolejność wypowiadania się, przyporządkowując każdej osobie numer;

      3. poprowadź dyskusję zgodnie z ustaloną kolejnością mówców;

      4. na koniec jeszcze raz sprawdź, czy ktoś chciałby coś dodać.

      ZAGROŻENIA (zachowania niekorzystne)

      Korzystając z udzielenia głosu, nie zmieniaj ustalonej kolejności wypowiadania się. Unikaj wtrącania wypowiedzi ad vocem i ulegania presji osób chcących koniecznie zabrać głoś poza kolejnością.

       

       

      TRUDNOŚĆ:
      • Grupa uczestników lub pojedyncza osoba zachowuje się tak, jakby kwestia, która ją najbardziej interesuje, była najważniejsza także dla innych. Pozostali uczestnicy spotkania są zirytowani, widać ich niepokój spowodowany poczuciem, że sprawy dla niech ważne nie zostaną omówione lub zauważone. 

      TECHNIKA:

      PORZĄDKOWANIE DYSKUSJI – to sposób na kontrolowanie wielu wątków, które pojawiają się podczas dyskusji.

      CEL ZASTOSOWANIA (po co stosować?):

      • umożliwiasz wypowiedzenie wszystkich opinii na dany temat;

      • ułatwiasz dyskutującym powiązanie różnych wątków rozmowy ze sobą;

      • ułatwiasz wyciąganie wniosków i uogólnień.

      SPOSÓB ZASTOSOWANIA (zachowania korzystne)

      Porządkowanie dyskusji to proces, na który składają się trzy kroki:

      1. zasygnalizuj, że chcesz przerwać na chwilę dyskusję, by podsumować dotychczasowe wypowiedzi;

      2. wypunktuj wszystkie poruszane grupy tematów, wyrażone opinie, zaproponowane pomysły;

      3. na zakończenie sprawdź, czy dobrze oddałaś/-łeś myśli grupy.

      ZAGROŻENIA (zachowania niekorzystne)

      Unikaj faworyzowania czyjegoś pomysłu, powstrzymaj się od wyrażenia własnej opinii. Nie wyrażaj swojego poglądu i nie zabieraj stanowiska w żadnej poruszanej kwestii. W przeciwnym razie uczestnicy będą mieli poczucie, że stajesz po jednaj ze stron. 

       

       

      TRUDNOŚĆ:
      • Uczestnik zgłasza pytania, porusza kwestie nieprzewidziane w programie.
      • Grupa wyraźnie odbiega od tematu (np. narzeka, odnosi się do spraw, na które nie mamy wpływu).

      TECHNIKA:

      PARKING – to procedura ułatwiająca prowadzącemu skupienie pracy grupy na celu spotkania. 

      CEL ZASTOSOWANIA (po co stosować?):

      • koncentrujesz uwagę grupy na celu;

      • pozwalasz podjąć decyzję, na czym grupa chce skupić się w danym momencie;

      • świadomie gospodarujesz czasem.

      SPOSÓB ZASTOSOWANIA (zachowania korzystne)

      Parking to procedura, na którą składają się cztery kroki:

      1. zaakceptuj wypowiedź, która jest nie na temat, nie oceniając jej;

      2. zapisz pomysł w „pamięci grupowej” lub na tablicy/plakacie;

      3. zapytaj uczestników spotkania, czy chcą w tej chwili poświęcić dodatkowy czas na zajęcie się tym pomysłem, czy raczej wolą odłożyć go na później;

      4. pod koniec spotkania zapytaj uczestników, czy chcą się zająć teraz pomysłami z listy parkingowej; jeśli nie – ustal z nimi, kiedy do tych zagadnień wrócicie (np. na następnym spotkaniu, następnego dnia, po przerwie).

      ZAGROŻENIA (zachowania niekorzystne)

      Unikaj decydowania za uczestników szkolenia o tym, kiedy należy się zająć kwestią odbiegającą od aktualnego celu spotkania – być może dla grupy ma priorytetowe znaczenie. Stosując parking nie można zapomnieć o zgłoszonych i zaparkowanych kwestiach.