Listopad

2009-10-09

1 listopada
1933	Przeniesienie warszawskiego portu lotniczego na Okęcie. Na początku XX wieku lotnisko w Warszawie znajdowało się na Polu Mokotowskim. Pierwsze pokazy samolotowe odbyły się tam w roku 1909. W 1910 r. zorganizowane zostały w tym miejscu pierwsze Konkursy Lotnicze. W 1912 r. lotnisko przejęło wojsko rosyjskie, a trzy lata później przeszło w ręce armii niemieckiej. W dwa lata po odzyskaniu niepodległości podpisano umowę z francusko-rumuńską firmą lotniczą CFRNA, która uruchomiła pierwsze połączenie z Warszawy przez Pragę i Strasburg do Paryża. Rolę pierwszych budynków portu lotniczego spełniały wyeksploatowane wagony kolejowe, jednak już w 1922 wybudowano drewniany dworzec w miejscu dzisiejszego skrzyżowania Wawelskiej i al. Niepodległości. Szybki rozwój urbanistyczny Warszawy spowodował, że władze miejskie po wykupieniu terenów na południu miasta zdecydowały się 1 listopada 1933 roku przenieść port lotniczy w miejsce, gdzie znajduje się do dziś, czyli na Okęcie. O wybudowanym tam Centralnym Porcie Lotniczym w 1934 korespondent pisał: „W dużym pastelowym hallu, widzimy kasę biletową, placówkę urzędu celnego, urząd telegraficzno-pocztowy, posterunek policji, kiosk z gazetami itp. (...) Na górnem piętrze mieści się restauracja i wygodny taras, z którego można łatwo ogarnąć wzrokiem całe lotnisko. Wszędzie beton, szkło, marmur...”. Źródło: Muzeum Historii Polski
1971	Zmarła Jadwiga Smosarska, gwiazda przedwojennego filmu polskiego.
2 listopada
1925	W Warszawie odbył sie uroczysty pogrzeb Nieznanego Żołnierza. Podczas uroczystości złożono w Grobie Nieznanego Żołnierza na placu Saskim prochy bezimiennego obrońcy Lwowa.
1932	Ministrem spraw zagranicznych został Józef Beck.
3 listopada
1984	Pogrzeb księdza Jerzego Popiełuszki.
4 listopada
1950	Z inicjatywy środowiska PAX powołano do życia Komisję Intelektualistów i Działaczy Katolickich przy Polskim Komitecie Obrońców Pokoju. Zadaniem Komisji było propagowanie wśród katolików postawy lojalności wobec komunistycznego państwa.
1999	W Warszawie powstaje Uniwersytet im. Kardynała Stefana Wyszyńskiego, na bazie dawnej Akademii Teologii Katolickiej.
5 listopada
1918	Zawarcie polsko-czeskiej umowy o przeprowadzeniu linii granicznej na Śląsku Cieszyńskim.
1922	5 i 7 listopada. Wybory do sejmu pierwszej kadencji. Dwa dni później odbywają się wybory do senatu. W obu izbach najwiekszymi klubami sa prawica i mniejszości narodowe. Przegrana lewicy.
1945	Funkcjonariusze UB aresztowali Płk. Jana Rzepeckiego.
1948	Od 5 do 19 listopada przed sądem wojskowym w Warszawie toczył się proces 6 działaczy socjalistycznych, m.in. Stanisława Pużaka, oskarżonych o należenie do tajnej organizacji socjalistycznej Wolność Równość Niepodległość i o zamiar obalenia ustroju przemocą.
1985	Pierwsza udana transplantacja serca w Polsce Prof. Zbigniew Religa w szpitalu w Zabrzu przeprowadził pierwszą w Polsce udaną transplantację serca. Był to wielki sukces polskiej medycyny i od tego czasu liczba zabiegów systematycznie wzrastała. Początki transplantacji były trudne, a wśród lekarzy budziły one wątpliwości natury etycznej. Pierwszą próbę przeszczepu serca przeprowadził w 1967 roku dr Christiaan Barnard w Kapsztadzie, jednak pacjent zmarł niedługo potem. Powiodło mu się w rok później. Na świecie, począwszy od lat siedemdziesiątych, dokonano wielu transplantacji serca. Pionierami transplantacji serca na polskim gruncie byli Jan Moll i Antoni Dziatkowiak, którzy przeprowadzili tę operację w Łodzi w 1969 roku. Prawdziwym przełomem okazało się wynalezienie cyklosporyny – leku, który osłabiał układ odpornościowy, tak aby organizm przyjął nową tkankę, nie powodując przy tym zagrożenia życia pacjenta. Źródło: Muzeum Historii Polski
1995	Pierwsza tura drugich powszechnych wyborów prezydenckich. Zarejestrowano 17 kandydatów, a główny pojedynek rozegrał się między urzędującym Lechem Wałęsą - 33,12% głosów, a Aleksandrem Kwaśniewskim z SLD - 35,11% głosów.
6 listopada
1923	Na ulicach Krakowa dochodzi do zbrojnych starć robotnków z policją. W starciach ginie 31 osób, ponad sto jest rannych.
1938	Wybory do sejmu - frekwencja 67,1%. Obóz Zjednoczenia Narodowego uzyskuje 166 mandatów.
1939	Władze niemieckie aresztowały i osadziły w obozie koncentracyjnym Sachsenhausen 183 profesorów i pracowaników naukowych UJ i AG w Krakowie.
1949	Marszałek ZSRR, Konstanty Rokossowski został mianowany ministrem obrony narodowej i marszałkiem Polski.
1953	Rozpoczęcie działalności Teatru Telewizji 6 listopada 1953 roku powstał Teatr Telewizji, działający w ramach Telewizji Polskiej. Pierwsze nadawane na żywo fragmenty przedstawień z warszawskich teatrów emitowano już od grudnia 1952 r. Jednak pierwszy spektakl przygotowany specjalnie dla nowo powstałego programu pokazano dopiero w roku następnym. Było to Okno w lesie w reżyserii Józefa Słotwińskiego. Teatr Telewizji aż do 1961 roku był realizowany tylko na żywo. Od początku lat sześćdziesiątych spektakle zaczęły być nagrywane na tzw. taśmie telerekordingowej, a pierwszym, który został zarejestrowany, był Apollo z Bellac z Adamem Hanuszkiewiczem i Kaliną Jędrusik. W latach siedemdziesiątych obraz zyskał kolor, a akcja coraz częściej zaczęła przenosić się także poza studio telewizyjne. W Teatrze Telewizji prezentowali swoje przedstawienia najwybitniejsi polscy twórcy, m.in. Erwin Axer, Kazimierz Dejmek, Krystian Lupa czy Andrzej Wajda. Źródło: Muzeum Historii Polski
1985	Na pierwszym posiedzeniu Sejmu IX kadencji Wojciech Jaruzelski przestał być premierem i został przewodniczącym Rady Państwa na miejsce Henryka Jabłońskiego; premierem został Zbigniew Messner.
7 listopada
1939	Mianowanie generała Władysława Sikorskiego Naczelnym Wodzem Wojska Polskiego.
1981	Spotkanie Józefa Glempa z Wojciechem Jaruzelskim i Lechem Wałęsą. Spotkanie miało zapewne świadczyć o dążeniu rządu do porozumienia. W "Solidarności" uważano, że porozumienie trzech stron: rządu, Kościoła i "Solidarności", może pomóc w wyjściu z kryzysu.
8 listopada
1946	Generał Tadeusz Komorowski "Bór" zrzekł się funkcji Naczelnego Wodza PSZ.
1947	Nowy Tymczasowy Komitet Wykonawczy PSL powołał do życia Główną Komisję Weryfikacyjną, która zajęła się postawą niektórych działaczy partii. Jedną z pierwszych decyzji było napiętnowanie Mikołajczyka i jego towarzyszy, a także wniosek o pozbawieniu ich polskiego obywatelstwa i mandatów poselskich.
9 listopada
1964	Melchior Wańkowicz został skazany na 1,5 roku więzienia. Zarzucano mu wysłanie do córki na Zachód tekstu na temat sytuacji w środowisku pisarzy.
1989	9-14 listopada - wizyta kanclerza Helmuta Kohla w Polsce. W czasie jej trwania doszło do symbolicznego pojednania obydwu narodów podczas mszy w Krzyżowej na Śląsku.
10 listopada
1918	Przyjazd do Warszawy Józefa Piłsudskiego i Kazimierza Sosnkowskiego Tego dnia do Warszawy przyjechali specjalnym pociągiem z Berlina zwolnieni z twierdzy magdeburskiej Józef Piłsudski oraz Kazimierz Sosnkowski. Stało się to po wielu tygodniach starań różnych stronnictw i instytucji, od PPS po endecję i konserwatystów. Następnego dnia Rada Regencyjna przekazała Piłsudskiemu naczelne dowództwo nad wojskiem polskim, które ten miał złożyć Rządowi Narodowemu w dniu jego powstania. Polaków, którzy po 123 latach odzyskali niepodległość, ogarnął szał radości. Na ulicach miast gromadziły się wiwatujące tłumy. Cieszono się z obecnych na każdym kroku symboli narodowych, napisów czy nawet polskiej żandarmerii. „Kto tych krótkich chwil nie przeżył, kto nie szalał z radości w tym czasie wraz z całym narodem, ten nie dozna w swym życiu najwyższej radości. Cztery pokolenia czekały nadaremnie na tę chwilę, piąte doczekało” – pisał w swych wspomnieniach premier pierwszego rządu Jędrzej Moraczewski. Źródło: Muzeum Historii Polski
1936	Nominacja Edwarda Rydza-Śmigłego na marszałka Polski. Początek rozbudowy Centralnego Okręgu Przemysłowego.
1980	W Warszawie Sąd Najwyższy zarejestrował NSZZ "Solidarność", uchylając jednocześnie poprawki statutowe wprowadzone przez Sąd Wojewódzki.
1997	10-11 listopada. Sejm zatwierdził skłąd rządu AWS-UW, premier Jerzy Buzek w swooim expose przedstawił program naprawy Rzeczypospolitej.
1998	Polska rozpoczyna negocjacje z Unią Europejską w sprawie wejścia Polski do tej organizacji.
11 listopada
1918	Przekazanie władzy wojskowej Józefowi Piłsudskiemu - powstanie niepodległej Polski.
1936	Edward Śmigły-Rydz został uroczyście mianowany marszałkiem Polski.
1939	Aresztowanie profesorów Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.
1932	Odsłonięcie pomnika Lotnika na pl. Unii Lubelskiej w Warszawie Pomnik poświęcony pamięci polskich lotników walczących w I wojnie światowej był dziełem Edwarda Wittiga, artysty cieszącego się wielką popularnością w dwudziestoleciu międzywojennym. Trwającą siedem lat pracę nad pomnikiem Lotnika rozpoczął on w 1924 roku, a w 1929 odbyła się pierwsza prezentacja rzeźby na Powszechnej Wystawie Krajowej w Poznaniu. Pierwotnie pomnik ustawiony został na pl. Unii Lubelskiej, jednak w czasie Powstania Warszawskiego uległ całkowitemu zniszczeniu. Z pomnikiem związany jest jeszcze inny epizod z czasów wojny. Na jego cokole Jan Bytnar ps. „Rudy” narysował „kotwicę” Polski Walczącej, a znak ten był tak trwały, że jego zarys widoczny był jeszcze po wojnie. Pomnik zrekonstruowany został przez Alfreda Jesiona. Od 1968 roku stoi on na rondzie u zbiegu Żwirki i Wigury i Wawelskiej. Źródło: Muzeum Historii Polski
1937	Po raz pierwszy Święto Niepodległości obchodzono jako dzień ustawowo świąteczny.
1949	W dniach 11-13 odbywało się III Plenum KC PZPR, na którym ostro skrytykowano działaczy oskarżonych o odchylenia prawicowo-nacjonalistyczne i usunięto Władysława Gomułkę, Zenona Kliszko oraz Mariana Spychalskiego z KC.
1957	W toczacym się od 16 września procesie wysokich urządników Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego wydano wyrok skazujący. Były wiceminister Roman Romkowski dostał 15 lat więzienia, były dyrektor X departamentu śledczego Józef Różański - 14 lat, a były dyrektor X departamentu, Anatol Fejgin - 12 lat. Zarzucano im przestępstwa przeciwko wolności popełnione przez urzędników, co powodowało podwyższenie górnego wymiaru kary.
1968	W dniach 11-16 listopada odbył się w Warszawie V Zjazd PZPR, w którym jako gość uczestniczył m.in. sekretarz generalny KPZR, Leonid Breżniew. Zjazd dokonał częściowej wymiany najwyższych władz; Władysław Gomułka ponownie został wybrany I sekretarzem KC PZPR. W trakcie obrad Leonid Breżniew zapowiedział udzielenie "bratniej pomocy" każdemu krajowi bloku wschodniego, w którym zdobycze socjalizmu byłyby zagrożone.
1979	Niezależna manifestacja patriotyczna przed Grobem Nieznanego Żołnierza w Warszawie. Jej organizatorów skazano na kary od 1 do 3 miesięcy aresztu za "naruszenie porządku".
12 listopada
1973	Spotkanie ministra spraw zagranicznych, Stefana Olszowskiego, z papieżem Pawłem VI w Watykanie, było nieskuteczną próbą nawiązania kontaktów ze Stolicą Apostolską bez pośrednictwa episkopatu.
13 listopada
1939	Decyzją premiera i Naczelnego Wodza doszło do przekształcenia Służby Zwycięstwu Polski i powołania Związku Walki Zbrojnej (ZWZ). Komendantem został generał Kazimierz Sosnkowski.
1945	Utworzono Ministerstwo Ziem Odzyskanych obejmujące "ziemie odzyskane na zachód i północ od granic państwa z roku 1939". Do zadań ministerstwa należało między innymi prowadzenie akcji osiedleńczej i zarząd mieniem poniemieckim.
14 listopada
1918	Po przekazaniu władzy Józefowi Piłsudskiemu rozwiązuje się Rada Regencyjna. Piłsudski wydał, kontrasygnowany przez Moraczewskiego, dekret określający podstawowe elementy ustroju politycznego Polski. Na premiera nowego rządu Piłsudski wyznaczył Jędrzeja Moraczewskiego.
1920	Józef Piłsudski otrzymał buławę marszałkowską.
1929	Przedstawiciele klubów sejmowych: NPR, Chadecji, PSL-"Piast", PPS, PSL-"Wyzwolenie" i Stronnictwa Chłopskiego, tworzą Centrolew.
1964	W warszawskim mieszkaniu Stanisława Gomułki SB dokonała aresztowań wśród działaczy opozycji. Zatrzymano Jacka Kuronia i Karola Modzelewskiego za działalność antypaństwową. W tym przypadku chodziło o npisany przez nich "List otwarty do członków PZPR i ZMS przy Uniwersytecie Warszawskim".
1990	Polska i zjednoczone Niemcy podpisały traktat potwierdzający granicę na Odrze i Nysie Łużyckiej.
15 listopada
1920	Rządząca w Gdańsku Rada Stanu przekształciła się w Rząd Tymczasowy Wolnego Miasta Gdańska. Jednocześnie wygasł mandat Reginalda Towersa, pełnomocnika mocarstw zachodnich i tymczasowego wysokiego komisarza Ligi Narodów.
1934	Podniesienie do rangi ambasad poselstwa polskiego w Niemczech i niemieckiego w Polsce. Dojście w styczniu 1933 r. do władzy w Niemczach Adolfa Hitlera zmieniło oblicze polskiej dyplomacji, którą od 1932 r. prowadził zaufany towarzysz broni marszałka Piłsudskiego płk Józef Beck. Polityka zagraniczna republiki weimarskiej skupiała się przede wszystkim na rewizjonizmie wschodnim kosztem zachodnich rubieży Polski, głównie Śląska i Wielkopolski. Kiedy na czele rządu stanął Hitler i szefem dyplomacji został baron von Neurath, nowa niemiecka taktyka była paradoksalnie na krótką metę wygodniejsza dla Polaków: Hitler nie występował już z żądaniami wobec II RP, ale chciał upadku systemu wersalskiego, a więc stawał przeciwko Francji i Wielkiej Brytanii. Jesienią 1933 r. w Genewie doszło do nieoficjalnego spotkania ministra propagandy Josepha Goebbelsa z Beckiem. Niedługo potem marszałek Piłsudski wyraził zgodę na prowadzenie wzajemnych negocjacji, które miały doprowadzić do ustalenia bilateralnej deklaracji, zamiast wielostronnych układów między członkami Ligii Narodów. Do porozumienia doszło 26 stycznia 1934 r. Dotyczyło ono niestosowania przemocy wobec siebie w okresie najbliższych dziesięciu lat. Wywołało to niepokój zarówno wielu sojuszników, jak i przeciwników Polski i III Rzeszy, który widzieli w ugodzie poważne niebezpieczeństwo dla trwałości systemu ustalonego w 1919 r. Kolejnym dowodem coraz lepszych stosunków polsko-niemieckich było podwyższenie rangi przedstawicielstw dyplomatycznych – Józef Lipski i Hans Adolf hr. von Moltke z posłów stali się ambasadorami. Hitler nadal starał się nie zrażać do siebie Polaków, co zmieniło się już po kilku latach, gdy w pełni ujawniły się imperialne cele przywódcy Rzeszy. Źródło: Muzeum Historii Polski
16 listopada
1918	Piłsudski zawiadomił radiodepeszą państwa Ententy oraz Niemcy o istnieniu "państwa polskiego, niepodległego, obejmującego wszystkie ziemie zjednoczonej Polski".
1930	Wybory do sejmu III kadencji (tzw. wybory brzeskie). W obu izbach parlamentu przewagę zdobywa BBWR.
1945	Rząd wydał dekret "O przestępstwach szczególnie niebezpiecznych w okresie odbudowy państwa", który przyznawał sądom prawo do stosowania bardzo surowych kar. Przewidywał między innymi możliwość stosowania kary śmierci lub dożywotniego więzienia bez względu na ustawowe zagrożenia karne.
1960	Sejm zniósł, przy sprzeciwie jedynie koła "Znak", święta Trzech Króli (6 stycznia) i Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny (15 sierpnia) jako dni ustawowo wolne od pracy.
17 listopada
1989	Nadano ostatni Dziennik Telewizyjny w TVP.
1989	W Warszawie rozebrano pomnik Feliksa Dzierżyńskiego.
18 listopada
1918	Utworzenie rządu Jędrzeja Moraczewskiego.
1940	Warszawskie getto żydowskie, na którego obszarze znajdowało się 400 000 osób, zostało odcięte od reszty miasta. Teren ogrodzono wysokim murem i mieszkańcy nie mogli go opuszczać.
1954	Zmarł Dionizy Kajetanowicz, ostatni administrator apostolski archidiecezji lwowskiej obrządku ormiańskiego Dionizy Kajetanowicz urodził się 8 IV 1878 r. w Tyszkowcach koło Stanisławowa w rodzinie ormiańskiej. W 1896 r. wstąpił do zakonu franciszkanów reformatów, przyjmując imię zakonne Roman. Święcenia kapłańskie otrzymał w 1903 r. z rąk arcybiskupa lwowskiego obrządku łacińskiego Józefa Bilczewskiego. W tym samym roku mianowano go wicemagistrem kleryków w Krakowie, a rok później wysłano do parafii do Jarosławia. W 1908 r. opuścił zakon franciszkanów i przeszedł pod zwierzchność arcybiskupa obrządku ormiańskiego (w ramach archieparchii ormiańsko-katolickiej we Lwowie). Przez pierwsze lata pracował we Lwowie, później został proboszczem w Śniatyniu koło Stanisławowa. W 1918 r. mianowano go kanonikiem honorowym lwowskim. Niewiele później powołano go na dziekana i kanclerza kurii we Lwowie. Od 1923 r. pełnił funkcję prepozyta kapituły katedralnej, a w dziesięć lat później uhonorowano go dostojeństwem infułata. W tym czasie stał się jednym z najbliższych współpracowników arcybiskupa Józefa Teodorowicza, któremu doradził sprowadzenie księży z Armenii oraz wysłanie kleryków do Papieskiego Kolegium Ormiańskiego w Rzymie. W 1927 r. wydał własny przekład na język polski Mszału ormiańskiego rytu lwowskiego (wydanie poprawione w 1938 r.). Kajetanowicz interesował się korzeniami obrządku ormiańskiego – w tym celu wyjechał w podróż do patriarchy ormiańsko-katolickiego w Bejrucie oraz do Konstantynopola. Był to też rodzaj kościelnej misji dyplomatycznej, mającej na celu zacieśnienie więzów między ośrodkiem lwowskim a hierarchami ormiańskimi na Bliskim Wschodzie. Bezpośrednim wynikiem jego misji było powołanie Komisji Liturgicznej, która miała zajmować się przywróceniem pierwotnego charakteru obrządku ormiańskiego. Po śmierci arcybiskupa Teodorowicza Kajetanowicz jako wikariusz kapitulny zwołał wszystkich kapłanów ormiańskich w celu wyboru nowego zwierzchnika. Do Rzymu wysłano trzy kandydatury, których papież jednak nie zdążył zatwierdzić z powodu wybuchu wojny. Kajetanowicz został więc administratorem apostolskim, ale bez sakry biskupiej. W la 1939-1945 działał na rzecz ochrony Żydów, za co został aresztowany w 1943 r. (później wypuszczony). W 1945 r. skazano go na 10 lat łagrów. Zmarł w Abieź za kołem polarnym. Jego symboliczny grób znajduje się na cmentarzu Rakowickim w Krakowie. Źródło: Muzeum Historii Polski.
1960	Polska został przyjęta do GATT (Układ ogólny w Sprawie Taryf Celnych i Handlu).
1965	Biskupi polscy wystosowali orędzie do "niemieckich braci w Chrystusie", zapraszając do dialogu przed zbliżającym się millenium Chrztu Polski. Stało się ono przyczyną nagonki władz PRL na Kościół. Szczególnie mocno atakowano słowa orędzia "przebaczamy i prosimy o przebaczenie". Z prof. Janem Żarynem rozmawia Michał Starczewski 18 listopada 1965 roku polscy biskupi skierowali do biskupów niemieckich słynny list ze słowami „przebaczamy i prosimy o przebaczenie”. Czy słowa te miały wówczas takie samo znaczenie, jakie my im teraz nadajemy? Słowa te już wówczas miały olbrzymie znaczenie, choć bez wątpienia intencje biskupów polskich różniły się od skutków, które przyniosły. Skutki były równie ważne, choć nie w pełni kontrolowane przez stronę kościelną. List miał niebagatelne znaczenie w sferze relacji między państwem i Kościołem. Był efektem dwóch okoliczności: z jednej strony zakończenia prac II Soboru Watykańskiego, z drugiej – zbliżającej się rocznicy bardzo ważnej dla Kościoła w Polsce: millenium chrztu Polski. List biskupów polskich do biskupów niemieckich został wystosowany jako specjalny list zapraszający episkopat niemiecki do przeżywania wspólnych obchodów millenium. Biskupi polscy uważali, iż dwadzieścia lat po zakończeniu II wojny światowej, w atmosferze soborowej, należy wykonać pewien gest, który mógłby prowadzić do pojednania między Polakami – dotkniętymi okupacją i całym złem, które Niemcy wyrządzili nam w latach 1939-1945 – a Niemcami. Treść Orędzia też była sama w sobie bardzo ciekawa. Biskupi jednoznacznie podkreślili winę niemiecką, wymieniając obozy koncentracyjne czy mordy na cywilnej ludności polskiej, a także przypominając niezaprzeczalne fakty, iż to Niemcy były stroną agresywną, która napadła na wolny i suwerenny kraj. Wskazali także na cierpienia polskiego duchowieństwa katolickiego w latach wojny. Przypomnijmy, że zginęło ponad dwa tysiące kapłanów, w tym ponad 800 w obozie koncentracyjnym w Dachau, a także siostry zakonne. Kolejne setki kapłanów oraz sióstr przeszło przez inne obozy koncentracyjne. Niektórzy kapelani ginęli również w powstaniu warszawskim, w tym ks. płk Tadeusz Joachimowski, o. Michał Czartoryski i ks. Józef Stanek. Święty Maksymilian Kolbe, kanonizowany w Rzymie w 1982 roku, stał się symbolem chrześcijańskich męczenników XX wieku. Biorąc pod uwagę łączną liczbę 10 500 kapłanów na dzień 1 września 1939 roku, stan duchowny był najbardziej dotknięty represjami ze strony okupanta. Jednocześnie biskupi polscy szukali płaszczyzny porozumienia, przypominając, że chrześcijaństwo jest wspólnym dobrem i dziedzictwem narodu niemieckiego i polskiego w Europie Środkowo-Wschodniej. Podkreślali pozytywny wkład konkretnych Niemców, świętych, zarówno kobiet jak i mężczyzn, którzy przynieśli chrześcijaństwo na tereny polskie. Miało to przypomnieć, iż relacje polsko-niemieckie w ciągu tysiąca lat określa nie tylko okres II wojny światowej. List ten, choć dopiero po odpowiedzi episkopatu niemieckiego z 5 grudnia 1965 roku, stał się dla władz komunistycznych pretekstem do politycznej nagonki na cały polski episkopat, a przede wszystkim na prymasa kardynała Stefana Wyszyńskiego. Nagonka ta miała na celu zdyskredytowanie Kościoła w Polsce i obniżenie autorytetu prymasa. Hasła używane przez ówczesną propagandę komunistyczną totalnie rozmijały się z intencją i treścią listu polskich biskupów. Pomawiano prymasa o zdradę interesów polskich, o naiwność, o uzurpację. Krytykowano pośrednio także biskupów niemieckich, że nie zdecydowali się na sformułowanie jasnej deklaracji w sprawie granicy na Odrze i Nysie Łużyckiej. Propaganda komunistyczna podkreślała, że episkopat i prymas Polski niczego od Niemców nie uzyskali. Przede wszystkim nie uzyskali potwierdzenia, że granice Polski na Odrze i Nysie Łużyckiej są granicami sprawiedliwości dziejowej i że te ziemie powinny na wieki wieków przypaść narodowi polskiemu jako ofierze niemieckiej okupacji. Strona komunistyczna w emocjonalnym języku propagandowym orzekła, że prymas Polski i Kościół w Polsce wpisali się w politykę rewizjonizmu niemieckiego, dążącego usilnie do podważenia granic na zachodzie i likwidacji państwowości polskiej. Straszono Niemcami-rewizjonistami, legitymizując uzurpatorską władzę w kraju. Propaganda komunistyczna stwierdzała również, że polską politykę zagraniczną prowadzi tylko i wyłącznie Państwo Ludowe, a Kościół nie powinien się wtrącać w nie swoje sprawy, zwłaszcza, że czyni to nieumiejętnie. To miało podsycić niechęć społeczeństwa polskiego do Kościoła i znienawidzonego przez komunistów prymasa Wyszyńskiego. Trzeba powiedzieć, że w jakiejś mierze zostało to osiągnięte. Argumenty komunistów, a także całej ówczesnej prasy, były niestety użyte bardzo celnie. Resentymenty dotyczące II wojny światowej i realna pamięć narodu polskiego, powodowały, że Gomułka odwołując się do haseł pseudopatriotycznych wprowadził pewien zamęt pojęciowy, tym większy i skuteczniejszy, że propaganda komunistyczna nie dopuszczała żadnych głosów broniących ludzi Kościoła. Co więcej, w ten rydwan krytyki wpisali także działacze katoliccy, w tym najbardziej wiarygodni – związani ze środowiskiem Znak. Cenzura była bardzo czujna – wymuszała na wszystkich tytułach prasowych i środowiskach, w tym również katolickich, redagowanie jednogłośnie brzmiących deklaracji potępiających episkopat Polski. Komuniści, co bardzo często im się zdarzało, jednak przedobrzyli. W styczniu 1966 roku podjęli decyzję, by odmówić prymasowi paszportu. Z tego powodu nie mógł on wyjechać do Rzymu na otwarcie uroczystych obchodów milenijnych w całym Kościele powszechnym. Paweł VI musiał otworzyć je bez prymasa. Kardynał nie po raz pierwszy stał się widoczną ofiarą systemu ateistycznego. Wszystko wróciło na swoje miejsca. Represje okazały się dla prymasa zdecydowanie pomocne, ponieważ społeczeństwo polskie, zdezorientowane przez cztery tygodnie bardzo ostrą kampanią antykościelną, zobaczyło, że w gruncie rzeczy zostało przez władze oszukane. Okazało się, że celem władz było nie podtrzymywanie wartości narodowych i patriotycznych, lecz zniszczenie poważanych w Polsce autorytetów. Jaką rolę w pojednaniu polsko-niemieckim odegrał list polskich biskupów? Czy można powiedzieć, że to był czynnik inaugurujący proces pojednania? Z perspektywy czasu, gdy widzimy, co się wówczas stało, a szczególnie, gdy przyjrzymy się nieoficjalnym wypowiedziom ludzi Kościoła – zwłaszcza prymasa Wyszyńskiego oraz późniejszego kardynała, Bolesława Kominka, głównego redaktora listu – zobaczymy, że już wówczas biskupi mieli świadomość, iż podejmując inicjatywę napisania listu do biskupów niemieckich wkraczają w przestrzeń, w której dotychczas nie uczestniczyli. Miało to zaowocować w przyszłości. Językiem religijnym, nie politycznym, złamali żelazną kurtynę i porządek jałtański, zapraszając do tego także Kościół powszechny – w roku milenijnym. Ówczesna Europa była zdeterminowana przez podział polityczny świata na dwa obozy ideologiczne i gospodarcze, mimo że jej wcześniejsze dzieje predestynowały Stary Kontynent do budowania jedności cywilizacyjnej, opartej na chrześcijaństwie. Kościół, nie językiem polityki, ale religijnego pojednania, dał sygnał, iż należy szukać łączności między Wschodem a Zachodem, ponieważ Europa jest jedna, chrześcijańska. Język wspólnoty chrześcijańskiej i wartości świata chrześcijańskiego powinny być przypominane, ponieważ one w gruncie rzeczy dominują nad każdym, nawet najbardziej tragicznym przeżyciem europejskim, w tym też nad II wojną światową. W tym kontekście list biskupów polskich do biskupów niemieckich jest – i powinien być – postrzegany jako fundament, na którym wspierają się wszystkie kolejne gesty pojednania, aż do współczesności. Czy w wyniku powstania tego listu Kościół stracił, czy zyskał? W perspektywie trzech tygodni na pewno stracił, w perspektywie dłuższej rzecz jasna zyskał, i to nie tylko sensie „marketingowym” i historycznym, w takim sensie, że większość społeczeństwa nadal stała po stronie Kościoła, a nie władz komunistycznych. Zyskał też oczywiście w najważniejszej przestrzeni, to znaczy z punktu widzenia obrony podstawowych wartości ludzkich, a jedną z nich jest bez wątpienia podtrzymywanie w Europie świadectwa, że chrześcijaństwo w sposób pozytywny i twórczy konstytuowało kontynent europejski, tworzyło jego prawa, szeroko pojętą kulturę, cywilizację. Zaakceptowanie tej prawdy jest kluczem do zrozumienia Starego Kontynentu, a także do rozwiązania napięć między państwami i narodami europejskimi; napięć, które były wynikiem historycznych procesów, odchodzenia ludów i państw od dekalogu. Trawestując słowa papieża Jana Pawła II, można powiedzieć, że Europy nie można zrozumieć bez chrześcijaństwa. Kościół katolicki, jak sama nazwa mówi, jest powszechny. Jednocześnie duchowni angażują się w sprawy narodowe. Na ile biskupi polscy, a później niemieccy, pisali swoje listy jako biskupi katoliccy, a na ile jako Polacy i jako Niemcy? Myślę, że obydwa te porządki się ze sobą krzyżowały, albo też szły równolegle i się wspierały. Niewątpliwie biskupi polscy występowali nie tylko w imieniu Kościoła w Polsce, ale de facto narodu polskiego, który wyartykułować różnych kwestii nie mógł. Ta podwójna rola Kościoła była oczywistością w latach PRL. Nie przez przypadek nazywano prymasa Wyszyńskiego interreksem, niezależnie od tego, czy on sam był przywiązany do tego tytułu, czy też nie. Każda więc ważna enuncjacja Kościoła – czy to prymasa, czy – jak w tym przypadku – wszystkich biskupów polskich – była postrzegana jako głos narodu. Z kolei biskupi niemieccy nie reprezentowali co prawda narodu niemieckiego, dużo bardziej zróżnicowanego wyznaniowo, i nie mieli też ambicji wchodzenia w kwestie należące do państwa demokratycznego, jakim były Niemcy Zachodnie, jednak wpisywali się w swojej odpowiedzi w porządek prawny i okazywali lojalność wobec państwa niemieckiego. Stąd, między innymi, biskupi niemieccy nie zdecydowali się na przejście tego Rubikonu, który jeszcze dla ówczesnego państwa niemieckiego był nie do przebycia, czyli nie uznali jednoznacznie granic na Odrze i Nysie Łużyckiej, choćby w formule języka religijnego, mówiącego o sprawiedliwości i zadośćuczynieniu za krzywdy, które Niemcy wyrządzili narodowi polskiemu. Czy list poruszył opinię międzynarodową? To było wydarzenie medialne w Europie Zachodniej. Jedynie Polacy, żyjący w PRL nie byli tego świadomi. W zasadzie można powiedzieć, że wszystkie większe media, zarówno o sympatiach chadeckimi czy konserwatywnych, jak i liberalno-socjalistycznych, z dużą dozą sympatii analizowały list biskupów polskich do biskupów niemieckich. Nie zawsze czyniły tak z powodów religijnych – często z przyczyn czysto politycznych. Jedyny kierunek polityczny na Zachodzie, która wpisał się w propagandę peerelowską, to byli komuniści, szczególnie włoscy, ale też francuscy. Komuniści próbowali znaleźć złoty środek między własną opinią publiczną a lojalnością wobec komunistów moskiewskich, pisali filipiki antykościelne, a jednocześnie próbowali udowadniać, że nie naruszają porządku europejskiego. W swoich artykułach stali więc w niezdrowym rozkroku. Szczególnie ważne były cytaty z wypowiedzi biskupów niemieckich oraz tamtejszych przedstawicieli Kościoła ewangelickiego – zdecydowanie propolskie. Prof. Jan Żaryn – kierownik Katedry Historii Kościoła w Czasach Najnowszych Uniwersytetu Kardynała Wyszyńskiego w Warszawie, pracownik Instytutu Historii PAN, doradca prezesa IPN. Zajmuje się historią najnowszą, ze szczególnym uwzględnieniem dziejów Kościoła katolickiego w Polsce. Opublikował m.in.: Kościół w Polsce w latach przełomu (1953-1958). Relacje ambasadora RP przy Stolicy Apostolskiej (2000), Dzieje Kościoła katolickiego w Polsce(1944-1989) (2003). Źródło: Muzeum Historii Polski
1970	Po rozmowach ministrów spraw zagranicznych PRL-NRF parafowano "układ między Polską Rzeczpospolitą Ludową, a Republiką Federalną Niemiec o podstawach normalizacji ich stosunków".
19 listopada
1995	Druga tura wyborów prezydenckich. Zwyciężył Aleksander Kwaśniewski zobywając 51,72% głosów. Lech Wałęsa uzyskał 48,28%. Frekwencja wynosiła 68,23%.
20 listopada
1931	Episkopat polski wystąpił przeciwko projektowi prawa małżeńskiego, który wprowadzał śluby cywilne i możliwość rozwodów.
1925	Umarł Stefan Żeromski.
1943	Sformułowanie zasad planu Burza.
1952	Na pierwszym posiedzeniu Sejmu premierem został Bolesław Bierut, dotychczas prezydent, określany w prasie jako "pierwszy narodu polskiego", "sternik Polski Ludowej" i "ukochany przywódca narodu". Przewodniczącym Rady Państwa zostaje Aleksander Zawadzki.
21 listopada
1967	Sejm uchwalił ustawę o powszechnym obowiązku obrony PRL - w miejsce ustawy o powszechnym obowiązku wojskowym z 1959 roku. Część karna była obszerna i jeśliby czyn był popełniony w czasie "stanu bezpośredniego zagrożenia bezpieczeństwa Państwa", przewidywano w kilku artykułach karę śmierci.
2000	W Paryżu, po śmierci Jerzego Giedroycia ukazuje się ostatni, 637 numer "Kultury".
2006	W wyniku eksplozji metanu w kopalni Halemba w Rudzie Śląskiej zginęły 23 osoby. Była to najtragiczniejsza katastrofa w polskim górnictwie od 1979 roku.
22 listopada
1918	Dekret o najwyższej władzy reprezentacynej Republiki Polskiej (Józef Piłsudski Tymczasowym Naczelnikiem Państwa).
1920	Odznaczenie Lwowa orderem Virtuti Militari. 22 XI 1920 r. Lwów jako pierwsze i jedyne w II RP miasto polskie zostało odznaczone Krzyżem Kawalerskim Orderu Virtuti Militari. Uroczystej dekoracji dokonał naczelnik państwa marszałek (od 14 XI) Józef Piłsudski, który również odbierał defiladę wojskową na rynku starej galicyjskiej stolicy. To najwyższe polskie odznaczenie wojskowe nadano bohaterskiemu miastu, które do dziś z dumą nosi dewizę „Semper Fidelis”. Doceniono zarówno odwagę mieszkańców w czasie walk rozpoczętych w listopadzie 1918 r. o zachowanie polskości miasta, jak i jego późniejszy opór wobec natarcia Armii Czerwonej w 1920 r. W całej historii orderu prócz Lwowa tego zaszczytu dostąpiły jeszcze tylko dwa inne miasta – Verdun i Warszawa. Oprócz tego odznaczono również indywidualnie 162 Lwowiaków. W tym dniu Piłsudski powiedział: „Tu codziennie walczyć trzeba było o nadzieję, codziennie walczyć o siłę wytrwania. Ludność stała się wojskiem, wojsko stało się ludnością. I kiedym ja, jako sędzia wojskowy dający nagrody, odznaczający ludzi, myślał nad kampanią pod Lwowem, to wielkie zasługi waszego miasta oceniłem tak, jak gdybym miał jednego zbiorowego żołnierza i ozdobił Lwów Krzyżem Orderu <Virtuti Militari>”. Źródło: Muzeum HIstorii Polski
1939	Przeniesienie siedziby polskich władz emigracyjnych z Paryża do Angers.
1973	Ustawa o zmianie konstytucji powołała nowe organy administracji państwowej: urzędy wojewodów, prezydentów miast oraz naczelników miast, powiatów, dzielnic i gmin. Rady narodowe podporządkowano strukturom PZPR.
1991	Parafowanie przez Polskę umowy stowarzyszeniowej ze Wspólnotą Europejską.
23 listopada
1927	Umarł Stanisław Przybyszewski.
1943	Po aresztowaniu Pawła Findera i Małgorzaty Fornalskiej kierownictwo PPR obejmuje Władysław Gomułka.
24 listopada
1944	Stanisław Mikołajczyk, premier rządu RP na uchodźstwie podał się do dymisji. Jego miejsce zajął Tomasz Arciszewski (PPS).
1954	Na tajnym posiedzeniu BP PZPR poddano krytyce resort bezpieczeństwa oraz kierownictwo partii, podniesiono również kwestię zasadności zarzutów wobec Władysława Gomułki.
1967	Odbyło się X plenum KC PPR poświęcone "aktualnym problemom zaopatrzenia rynku".
25 listopada
1967	Premiera "Dziadów" Adama Mickiewicza w reżyserii Kazimierza Dejmka, z Gustawem Holoubkiem w roli Konrada. Komunikat PAP informował, że "wśród publiczności wypełniającej do ostatniego miejsca salę Teatru Narodowego znajdowali się Zenon Kliszko, Marian Spychalski i Jerzy Zawieyski". Cieszące się dużym zainteresowaniem przedstawienie niedługo gościło na scenie teatru. Już na początku 1968 roku władze komunistyczne stopniowo ograniczały wystawianie spektaklu. 16 stycznia wydano całkowity zakaz przedstawień. Władze, prawdopodobnie po interwencji ambasady ZSRR, zdecydowały się na ten krok w wyniku informacji o żywiołowych reakcjach publiczności na antyrosyjski wydźwięk dramatu. Oklaski, w powszechnej opinii, były inicjowane przez milicję. Wydarzenie wywołało silne poruszenie wśród społeczeństwa. Na Uniwersytecie Warszawskim rozpoczęło się zbieranie podpisów pod petycją wyrażającą protest przeciwko zdjęciu spektaklu. Sprawa „Dziadów” stała się pretekstem do bezprawnego wydalenia z Uniwersytetu Warszawskiego studentów Adama Michnika i Henryka Szlajfera. W związku z tym 8 marca 1968 roku zorganizowano wiec protestacyjny na dziedzińcu Uniwersytetu. Studenci zostali rozbici przez „aktyw robotniczy” – w rzeczywistości cywilnych funkcjonariuszy MO i ORMO, którzy przyjechali na Krakowskie Przedmieście autokarami z napisem „wycieczka”. Fala protestów studenckich rozlała się następnie po całej Polsce. Źródło: Muzeum Historii Polski.
1990	Pierwsze w historii powojennej Polski powszechne wybory prezydenckie. Pierwsza tura nie przyniosła rozstrzygnięcia przy wynikach: Lech Wałęsa - 39,9%, Stanisław Tymiński - 23,1% i Tadeusz Mazowiecki 18,1% głosów.
26 listopada
1955	W setną rocznicę śmierci Adama Mickiewicza, w Teatrze Polskim w Warszawie obyła się premiera "Dziadów" w inscenizacji Aleksandra Bardiniego. Tego dnia odsłonięto w Krakowie odbudowany pomnik Mickiewicza.
1962	Gomułka mówił o na V Kongresie Związków Zawodowych o trudnej sytuacji gospodarczej, zadłużeniu Polski w krajach kapitalistycznych i o konieczności zmniejszenia tempa rozwoju przemysłu.
1967	Na mocy uchwały Komitetu Ekonomicznego Rady Ministrów, zostały podwyższone ceny "mięsa, przetworów mięsnych i słoniny".
1988	"Krótki film o zabijaniu" Krzysztofa Kieslowskiego zdobył Nagrodę Feliksa (europejski odpowiednik Oskara).
1991	Polska została przyjęta do Rady Europy, organizacji państw europejskich powołanej do realizacji jedności Europy.
27 listopada
1962	Prawykonanie w warszawskiej Filharmonii Narodowej oratorium "Stabat Mater" Krzysztofa Pendereckiego.
1984	Początek procesu zabójców Księdza Jerzego Popiełuszki.
28 listopada
1918	Dekret o ordyancji wyborczej do sejmu ustawodawczego. W pięcioprzymiotnikowych wyborach do jednoizbowego parlamentu po raz pierwszy mają wziąć udział kobiety.
1930	Uroczystości otwarcia Biblioteki Narodowej w Warszawie.
1981	Na plenum KC PZPR sformułowano idee ustawy "O nadzyczajnych środkach działania w interesie obywateli i państwa".
1992	Sejm przyjął rządowy projekt ustawy o podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym. Nowy podatek (VAT) zaczął obowiązywać od 5 lipca 1993 roku.
29 listopada
1939	Nadanie przymusowego obywatelstwa ZSRR Polakom na kresach, tym którzy przebywali tam w dniach 1 i 2 XI 1939 roku.
1956	Utworzenie Frontu Jedności Narodu, który ustalał przed wyborami listę kandydatów do Sejmu i rad narodowych.
1972	Zmieniono podział terytorialny kraju, likwidując gromady i osiedla, a na ich miejsce wprowadzając zniesione w '54 roku gminy.
1975	Zaczęła pracować Rafineria Gdańska, opisywana jako "najnowocześniejszy zakład przemysłu petrochemicznego".
1987	Odbyło się referendum na temat proponowanych przez rząd reform. Projekty władz zostały odrzucone przez społeczeństwo, choć według oficjalnych wypowiedzi przedstawicieli rządu referendum nie dało jednoznacznej odpowiedzi.
30 listopada
1952	Prymas arcybiskup Stefan Wyszyński otrzyał wiadomość zapowiadającą jego nominację kardynalską, która miała nastąpić 13.01.1953.
1988	Telewizja Polska wyemitowała na żywo debatę Miodowicz - Wałęsa.